De rechter kan op vordering van de eigenaar van het dienende erf een erfdienstbaarheid opheffen, indien de uitoefening daarvan onmogelijk is geworden of de eigenaar van het heersende erf geen redelijk belang bij de uitoefening meer heeft, en het niet aannemelijk is dat de mogelijkheid van uitoefening of het redelijk belang daarbij zal terugkeren.
←
Terug 5:78 · Wijziging of opheffing op vordering van het dienende erf
Verder 5:80 · Wijziging op vordering van de eigenaar van het heersende erf
→
Boek 5 Artikel 79 (5:79 BW)
Opheffing als het recht zijn zin blijvend heeft verloren
Wettekst
Toelichting
Soms heeft een erfdienstbaarheid haar zin verloren: het pad leidt nergens meer heen, de leiding is verwijderd, het gebouw waarvoor het recht bestond staat er niet meer. Artikel 5:79 BW geeft de eigenaar van het dienende erf dan de mogelijkheid om bij de rechter opheffing te vorderen.
Twee gronden en één extra eis
De rechter kan opheffen als de uitoefening onmogelijk is geworden, of als de eigenaar van het heersende erf er geen redelijk belang meer bij heeft. In beide gevallen komt daar dezelfde eis bij: het moet niet aannemelijk zijn dat de mogelijkheid van uitoefening of dat redelijke belang terugkeert.
Die extra eis is de kern van het artikel. Een tijdelijke onbruikbaarheid is niet genoeg. Ligt het pad even onder een bouwput, dan komt het daarna weer terug en is opheffing niet aan de orde. Het gaat om situaties waarin de zin van het recht blijvend is verdwenen.
Onmogelijk tegenover zonder belang
Onmogelijkheid is feitelijk: het recht kan niet meer worden uitgeoefend, bijvoorbeeld omdat de watergang waarlangs het bestond is gedempt of het bouwwerk is verdwenen. Het ontbreken van een redelijk belang is een andere toets: uitoefenen kan nog wel, maar levert de eigenaar van het heersende erf niets meer op. Dat een perceel inmiddels een eigen uitrit aan de openbare weg heeft, kan een aanwijzing zijn dat een recht van weg dat belang heeft verloren, maar meer dan een aanwijzing is het niet: de rechter toetst zwaar of werkelijk ieder redelijk belang is weggevallen, want een tweede toegang kan nog steeds een reëel belang dienen.
Pas hier wel op. Dat de eigenaar het recht op dit moment niet gebruikt, betekent nog niet dat hij er geen redelijk belang bij heeft. Een achteringang die hij zelden nodig heeft, kan bij een verbouwing of een calamiteit alsnog van waarde zijn. De rechter kijkt naar het belang, niet naar de gebruiksfrequentie.
De vordering en de voorwaarden
De vordering komt van de eigenaar van het dienende erf; de eigenaar van het heersende erf kan langs deze weg zijn eigen recht niet laten opheffen. De rechter kan de vordering toewijzen onder voorwaarden die hij stelt, zoals artikel 5:81 BW bepaalt. Rust op een van de erven een beperkt recht, bijvoorbeeld een erfpacht, dan telt de positie van die gerechtigde mee.
Een voorbeeld. Een erfdienstbaarheid geeft een perceel het recht water te lozen op een sloot van de buurman. Die sloot is gedempt en het perceel is op een moderne afvoer aangesloten; terugkeer van de oude situatie ligt niet in de rede. De eigenaar van het dienende erf kan opheffing vorderen. Wordt die uitgesproken, dan verdwijnt de last, en de doorhaling in de openbare registers maakt dat ook voor toekomstige kopers zichtbaar.
In de praktijk
Wilt u van een last af, verzamel dan feiten: sinds wanneer wordt het recht niet meer gebruikt, wat is er veranderd en waarom komt de oude situatie niet terug. Vraag de eigenaar van het heersende erf eerst of hij wil meewerken aan opheffing bij notariële akte, want dat scheelt een procedure. Bent u zelf eigenaar van het heersende erf en wilt u het recht houden, leg dan uit welk belang u er nog bij hebt en houd de uitoefening zichtbaar in stand.
Redactionele toelichting .
Geen juridisch advies.
Relevante jurisprudentie
Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.
-
Welke rechter beslist over een te lange procedure?
In een onteigeningszaak over de schadeloosstelling wegens een vervallen erfdienstbaarheid rees de vraag of de rechter bij de opheffing van een erfdienstbaarheid de belangen van de eigenaar van het dienende erf mag afwegen tegen die van de gerechtigde. De Hoge Raad oordeelde dat reeds uit de bewoordingen van de bepaling volgt dat de beoordelingsmaatstaf uitsluitend uitgaat van het belang van de gerechtigde bij de uitoefening van zijn recht, zodat de belangen van de eigenaar van het dienende erf bij opheffing geen rol spelen. De rechtbank die toch een belangenafweging had gemaakt, ging daarmee uit van een onjuiste rechtsopvatting.
-
Is een kortere route een redelijk belang?
De eigenaar van het dienende erf vorderde opheffing van een erfdienstbaarheid van weg, omdat het heersende erf ook via een korte omweg bereikbaar was. De Hoge Raad oordeelde dat de eigenaar van het heersende erf een redelijk belang bij de uitoefening kan hebben als hij daardoor een kortere afstand hoeft af te leggen dan hij anders zou moeten afleggen. Het oordeel dat een redelijk belang ontbreekt omdat de omweg kort is en in korte tijd kan worden afgelegd, getuigt daarom van een onjuiste rechtsopvatting.
Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.