Boek 5 Artikel 76 (5:76 BW)

Percelen worden gesplitst: een kavel wordt in tweeën verkocht, een boerderij wordt opgedeeld, een erf wordt bij een nalatenschap verdeeld. Artikel 5:76 BW zegt wat er dan met een erfdienstbaarheid gebeurt. Kort gezegd: zij blijft bestaan, maar alleen voor of op de delen waar zij nog zin heeft.

Als het heersende erf wordt verdeeld

Wordt het erf dat het voordeel heeft gesplitst, dan blijft de erfdienstbaarheid bestaan ten behoeve van ieder gedeelte waarvoor zij van nut kan zijn. Twee nieuwe percelen die allebei de weg nodig hebben, houden dus allebei het recht van weg. Een deel waarvoor de erfdienstbaarheid geen voordeel meer kan opleveren, houdt het recht niet.

Voor de eigenaar van het dienende erf betekent dit dat er na een splitsing meer dan één heersend erf kan zijn, en dus meer gebruikers. Het artikel zegt alleen voor welke gedeelten het recht blijft bestaan. Hoe het recht mag worden uitgeoefend, volgt uit de regels die daarover in deze titel staan; ontstaat er onenigheid over het gebruik door de verschillende gedeelten, dan moet die aan de hand van die regels worden opgelost.

Als het dienende erf wordt verdeeld

Wordt het belaste erf gesplitst, dan blijft de last rusten op ieder gedeelte waarop het recht volgens de akte en naar zijn aard nog kan worden uitgeoefend. Loopt het pad alleen over het voorste deel, dan blijft alleen dat deel bezwaard en komt het achterste deel vrij. Wie dat achterste deel koopt, koopt een perceel zonder deze last.

Afwijken in de akte

Van beide regels kan in de akte van vestiging worden afgeweken. Partijen kunnen dus vastleggen wat er bij een toekomstige splitsing gebeurt: dat het recht bij één deel blijft, dat het bij splitsing eindigt of dat de last tot een aangewezen strook beperkt blijft. Bij percelen die op termijn kunnen worden gesplitst, kan zo'n bepaling latere discussie voorkomen.

Een voorbeeld. Een groot perceel heeft een recht van weg over de oprit van de buurman. De eigenaar splitst het in twee bouwkavels die allebei alleen via die oprit bereikbaar zijn; beide kavels houden dan het recht van weg. Ligt de tweede kavel na de splitsing aan een nieuwe straat en kan het recht van weg voor die kavel geen voordeel meer opleveren, dan blijft het alleen bestaan voor de kavel die op de oprit is aangewezen.

In de praktijk

Kijk vóór een splitsing welke erfdienstbaarheden er op het perceel rusten of juist ten behoeve daarvan bestaan, en bespreek met de notaris hoe die over de nieuwe percelen uitpakken. Koopt u een gesplitst deel, ga dan niet af op de aanname dat een oud recht vanzelf meekomt of vanzelf verdwijnt: laat controleren wat de akte zegt en op welk deel de last drukt. Levert dat verschil van inzicht op met de eigenaar aan de andere kant, dan kan een gezamenlijke verduidelijking bij de notaris uitkomst bieden.