Boek 5 Artikel 59 (5:59 BW)

Loopt de grens van twee erven in de lengterichting onder een sloot, een gracht of een ander niet bevaarbaar stromend water, dan is die watergang in de praktijk van allebei. Artikel 5:59 BW geeft iedere eigenaar over de volle breedte dezelfde bevoegdheden en verplichtingen als een mede-eigenaar, en legt op ieder van hen de plicht om de kant aan zijn eigen zijde te onderhouden.

Wat de regel precies zegt

De grens verschuift niet: ieder blijft eigenaar van de grond tot aan de lijn die in de lengterichting onder het water doorloopt, waar die lijn ook precies ligt. Maar voor het gebruik en het beheer van de watergang wordt u behandeld alsof u samen eigenaar bent van het geheel. U mag de hele breedte gebruiken zoals een mede-eigenaar dat mag, en u draagt ook de verplichtingen die daarbij horen; uw eigen strook kunt u niet los van de rest behandelen.

Het onderhoud is wél verdeeld. De kant die op uw erf ligt onderhoudt u, de overkant is voor de buurman. Daarom gaat een gesprek over een verwaarloosde oever meestal over de zijde van één van de twee, en niet over de sloot als geheel.

Wat er uit de sloot komt

Bij het schoonmaken komt materiaal vrij: bagger, slib, plantenresten. Ieder van de eigenaars is gerechtigd en verplicht het deel dat voor hem bestemd is op zijn eigen erf te ontvangen. Gerechtigd, want de ander mag het niet elders neerleggen; verplicht, want u kunt niet weigeren en de buurman met het geheel laten zitten. Praktisch betekent dat u bij een schoonmaakbeurt ruimte op uw eigen grond vrijhoudt.

Een afwijkende afspraak

De eigenaars mogen samen iets anders regelen: dat één van hen al het onderhoud doet, dat zij de kosten delen, of dat wat eruit komt op één plek wordt gebracht. Zo'n regeling werkt door naar de toekomst, want het derde lid bepaalt dat zij ook hun rechtverkrijgenden bindt, dus de latere kopers van de erven. De regeling kan in de openbare registers worden ingeschreven. Is dat niet gebeurd, dan kan zij niet zonder meer worden tegengeworpen aan een verkrijger die haar niet kende (artikel 3:24 BW). Schriftelijke vastlegging en inschrijving maken de afspraak dus kenbaar voor latere kopers en voorkomen discussie achteraf over wat er precies was afgesproken. Wie een perceel aan het water koopt, kan ernaar vragen.

Een voorbeeld. Tussen twee tuinen ligt een sloot waar de grens middendoor loopt. De ene buurman maait en schoont zijn oever elk najaar, de andere laat de zijne dichtgroeien tot het water nauwelijks meer doorstroomt. De eerste kan van de tweede vorderen dat hij zijn kant onderhoudt: die verplichting volgt rechtstreeks uit de wet en hangt niet af van een afspraak.

In de praktijk

Kijk eerst waar de grens loopt. Ligt de sloot helemaal op één erf, dan geldt dit artikel niet en is die eigenaar alleen verantwoordelijk. Loopt de grens er in de lengte onderdoor, dan heeft ieder zijn eigen kant en zijn eigen deel van wat eruit komt. Houd er rekening mee dat naast dit burenrecht ook regels van het waterschap kunnen gelden over het schoonhouden van watergangen; die staan los van de verhouding tussen u en uw buurman. Komt u er samen niet uit, dan kan de rechter het onderhoud afdwingen, al is een gesprek of mediation over een sloot vaak sneller en goedkoper.