Boek 5 Artikel 36 (5:36 BW)

Buren kunnen van mening verschillen over de vraag waar het ene erf ophoudt en het andere begint. Dit artikel geeft daarvoor een hulpregel: dient een muur, hek, heg of greppel, of een niet bevaarbaar stromend water, een sloot, gracht of soortgelijke watergang als afscheiding tussen twee erven, dan wordt het midden daarvan vermoed de grens te zijn. Dat vermoeden geldt niet als een muur slechts aan één zijde een gebouw of werk steunt.

Wat het vermoeden inhoudt

Het vermoeden verdeelt de bewijslast. Zolang niemand het tegendeel aantoont, ligt de grens in het midden van de afscheiding. Wie beweert dat de grens elders loopt, moet dat aannemelijk maken. Meer dan de vermoedelijke ligging van de grens geeft het artikel niet. Het bevat geen regel over de eigendom van de afscheiding, over het onderhoud of over de kosten. Voor die vragen moet worden teruggevallen op andere bepalingen, en het antwoord daarop hangt mede af van waar de grens uiteindelijk blijkt te lopen.

Hoe u het vermoeden weerlegt

Tegenbewijs is mogelijk. De kadastrale gegevens en de meting ter plaatse, de leveringsakten, oude tekeningen en afspraken tussen eerdere eigenaren kunnen laten zien dat de grens ergens anders ligt dan midden onder de schutting. Blijkt daaruit dat de afscheiding volledig op één perceel staat, dan is zij van die ene eigenaar en heeft de buurman er niets over te zeggen, behalve wat de regels over hinder en over afscheidingen hem toestaan.

• Muur, hek, heg of greppel — een afscheiding op het land tussen twee erven.
• Sloot, gracht of watergang — ook water kan als afscheiding dienen: een niet bevaarbaar stromend water, of een sloot, gracht of dergelijke watergang, die volgens de wet niet hoeft te stromen.

- Uitzondering — steunt een muur maar aan één kant een gebouw of werk, dan geldt het vermoeden niet.

De muur die aan één kant steunt

Steunt een muur alleen aan de ene zijde een gebouw of werk, dan schakelt de wet het vermoeden uit. De wettekst spreekt van 'een gebouw of werk', zodat het niet alleen om woningen gaat, maar ook om bijvoorbeeld een schuur of een ander bouwwerk dat tegen de muur steunt. De ligging van de grens moet dan zonder deze hulpregel worden vastgesteld, met de gewone middelen: registers, meting, akten en tekeningen. Pas als duidelijk is waar de grens loopt, kan worden beoordeeld van wie de muur is.

Een voorbeeld. Een boer en een bedrijf naast hem twisten over een strook land langs een greppel die hun percelen scheidt. Het bedrijf stelt dat de grens aan de overkant van de greppel ligt. Zolang het daar geen bewijs van levert, gaat men uit van het midden van de greppel. Legt het een leveringsakte met maten en een oude meettekening over waaruit een andere ligging volgt, dan is het vermoeden weerlegd en geldt de grens die uit die stukken blijkt. Staat er verderop een muur waar alleen aan de kant van het bedrijf een loods tegenaan steunt, dan helpt het vermoeden voor dat stuk niet en moet de grens daar zonder deze hulpregel worden vastgesteld.

In de praktijk

Omdat het om een vermoeden gaat, kan de uitkomst van een grensgeschil veranderen zodra er een meting, een akte of een tekening op tafel komt. Afspraken tussen buren over een afscheiding gelden in beginsel tussen henzelf; een volgende eigenaar is daar niet zonder meer aan gebonden. Komen buren er samen niet uit, dan kan de rechter de ligging van de grens vaststellen; mediation is een mogelijkheid om dat te voorkomen.