Boek 5 Artikel 33 (5:33 BW)

Als de grens tussen land en water eenmaal is vastgelegd, staat die grens vast, maar het water zelf blijft bewegen. Dit artikel regelt de gevolgen daarvan in twee richtingen. Schuift de oeverlijn van een openbaar water landinwaarts, dan overstroomt een deel van het erf en moet de eigenaar het gebruik van dat water dulden zoals dat bij de functies van het water past. Schuift de oeverlijn juist het water in, dan komt grond droog te liggen en kan de landeigenaar erfdienstbaarheden vorderen om zijn gebruik van het water voort te zetten.

Water dat het land in komt

Verplaatst de oeverlijn van een openbaar water zich landinwaarts, dan blijft de vastgelegde grens waar hij is: de eigenaar blijft eigenaar van de grond die nu onder water staat. Zijn eigendom is echter niet ongestoord. Hij moet dulden dat het water wordt gebruikt overeenkomstig de functies die op grond van de Omgevingswet aan dat water zijn toegekend. Denk aan scheepvaart, waterberging of waterafvoer. Hij kan dus geen hek in het water zetten om anderen te weren.

Land dat droogvalt

Gaat de beweging de andere kant op, dan ontstaat er een strook drooggevallen grond tussen het erf en het water. De eigenaar van het aanliggende erf, die het water voor enig doel mocht gebruiken, raakt daardoor van het water afgesneden. Hij kan dan vorderen dat hem op die drooggekomen grond een of meer erfdienstbaarheden worden verleend, zodat hij zijn bevoegdheden ten aanzien van het water kan blijven uitoefenen. De strook wordt dan het dienende erf, zijn perceel het heersende erf.

• Landinwaarts — de eigenaar houdt zijn grond, maar moet het gebruik van het water dulden.
• Naar het water toe — de eigenaar kan een erfdienstbaarheid vorderen op de drooggevallen strook.

- Rechthebbende met erfdienstbaarheid — ook wie het water via een erfdienstbaarheid gebruikt, kan die vordering instellen.

Bescherming van bestaande gebruikers

Het derde lid trekt de regeling door naar iemand die het water voor enig doel mag gebruiken op grond van een erfdienstbaarheid op het aan het water liggende erf. Ook hij kan dus vorderen dat er op de nieuwe strook een erfdienstbaarheid komt. Zonder die regel zou het toeval van een verschuivende oever een bestaand recht op waterhalen, aanleggen of vissen waardeloos maken. Bij vastlegging door de rechter gelden deze regels al vanaf de inschrijving van de vordering, en niet pas vanaf het vonnis.

Een voorbeeld. Een tuinderij mag water uit de vaart halen en heeft daarvoor een pomp aan de oever. Na een aanpassing van het peil valt er een strook van enkele meters droog, die niet van de tuinderij is. Zonder verdere stap staat de pomp op het droge. Met een gevorderde erfdienstbaarheid over die strook kan de tuinder zijn leiding doortrekken en blijven pompen zoals hij gewend was.

In de praktijk

Merkt u dat de oever verschuift, wacht dan niet af. Leg de bestaande situatie vast met foto's en metingen en bespreek met de eigenaar van de drooggevallen grond of van het water welke oplossing werkt. Komt u er samen uit, dan legt de notaris de erfdienstbaarheid vast in een akte die wordt ingeschreven. Lukt dat niet, dan is de rechter de aangewezen weg; de vordering uit dit artikel geeft daarvoor de basis.