Boek 5 Artikel 32 (5:32 BW)

Komen de eigenaar van het land en de eigenaar van het water er samen niet uit, dan kan een van hen de grens door de rechter laten vastleggen. Dat gaat niet zomaar. De vordering wordt alleen toegewezen als het instellen ervan in de openbare registers is ingeschreven en als iedereen die op dat moment als rechthebbende of beslaglegger op een van de erven stond ingeschreven, tijdig in het geding is geroepen. De rechter bepaalt de grens vervolgens naar de oeverlijn op het tijdstip van die inschrijving.

De voorwaarden voor toewijzing

De twee eisen zijn cumulatief. Inschrijving van de vordering maakt voor iedereen kenbaar dat er over deze grens wordt geprocedeerd. Het oproepen van alle ingeschreven rechthebbenden en beslagleggers zorgt ervoor dat niemand achteraf wordt verrast door een grens waar hij niets over heeft kunnen zeggen. Wordt een van beide vergeten, dan strandt de vordering, hoe redelijk de gevraagde grens ook is.

Wat de rechter doet

De rechter kiest niet vrij: hij bepaalt de grens overeenkomstig de oeverlijn zoals die liep op het moment waarop de vordering werd ingeschreven. Voordat hij toewijst, kan hij maatregelen bevelen en bewijsopdrachten geven die hij nuttig vindt in het belang van belanghebbenden die niet zijn verschenen. Dat is een uitdrukkelijke bescherming voor wie niet opkomt: de rechter mag dan zelf om nader onderzoek vragen.

• Inschrijving van de vordering — zonder die inschrijving geen toewijzing.
• Oproepen van belanghebbenden — alle ingeschreven rechthebbenden en beslagleggers moeten tijdig worden betrokken.

- Kosten — de kosten van de vordering komen voor rekening van de eiser.

Rechtsmiddelen en het moment van werking

Ook de vervolgstappen zijn aan vormen gebonden. Verzet, hoger beroep en cassatie moeten binnen acht dagen na het instellen worden ingeschreven in de registers die het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering daarvoor aanwijst; gebeurt dat niet, dan volgt niet-ontvankelijkheid. Voor de verzettermijn geldt een afwijkende regel: die begint te lopen vanaf de betekening van het vonnis aan de ingeschrevene, ook als die betekening niet in persoon plaatsvindt. Die afwijking geldt echter niet wanneer de rechter nadere maatregelen heeft bevolen en aan dat bevel niet is voldaan; dan blijft de gewone aanvang van de verzettermijn gelden. De vastlegging zelf treedt pas in bij inschrijving van het toewijzende vonnis, en die inschrijving gebeurt niet voordat het vonnis onherroepelijk is.

Een voorbeeld. Een landeigenaar wil af van de onzekerheid over de oever en stapt naar de rechter omdat de eigenaar van het water niet wil meewerken aan een akte. Hij laat zijn vordering inschrijven en roept de hypotheekhouder en een beslaglegger op. De rechter bepaalt de grens zoals de oever liep bij de inschrijving. De kosten draagt hij zelf, ook als hij in het gelijk wordt gesteld.

In de praktijk

Deze route is de zwaarste van de twee. Zij is bedoeld voor het geval waarin de andere partij niet meewerkt, en zij vraagt nauwkeurig procedureel werk: inschrijven, iedereen oproepen en de korte termijnen bewaken. Probeer daarom eerst de weg van de notariële akte uit artikel 5:31 BW. Lukt dat niet, schakel dan tijdig deskundige bijstand in, want een vormfout kost hier de hele procedure.