Boek 5 Artikel 24 (5:24 BW)

Grond kan niet van niemand zijn. Waar een roerende zaak zonder eigenaar kan bestaan en door inbezitneming van een ander kan worden, geldt dat voor onroerende zaken niet. Heeft een perceel, een gebouw of een ander stuk onroerend goed geen andere eigenaar, dan behoort het aan de Staat.

Eigendom van rechtswege

Het artikel is geformuleerd als restregel: de Staat is eigenaar van wat geen andere eigenaar heeft. Er is geen akte, besluit of inschrijving voor nodig; de eigendom volgt rechtstreeks uit de wet. Wordt de Staat op grond van dit artikel eigenaar, dan krijgt hij niet alleen de bevoegdheden die bij eigendom horen, maar ook de lasten en de verantwoordelijkheid voor de toestand van de grond of het gebouw.

• Geen andere eigenaar — de Staat is eigenaar, van rechtswege.
• Roerend tegenover onroerend — een roerende zaak kan wel zonder eigenaar zijn, een onroerende niet.

- Openbare registers — het eerste aanknopingspunt om na te gaan wie eigenaar is.

Wat het niet betekent

Dit artikel maakt van de Staat geen eigenaar van alles wat er verwaarloosd bijligt. Zolang er wel een eigenaar is, blijft die eigenaar, ook als hij onvindbaar is of zich al jaren nergens mee bemoeit. Verwaarlozing is geen prijsgeven, en voor onroerende zaken bestaat de mogelijkheid van prijsgeven uit artikel 5:18 BW niet. Wie denkt dat een verlaten perceel voor het oprapen ligt, vergist zich dus: het is van iemand, of anders van de Staat.

Een voorbeeld. Een woning staat jarenlang leeg en niemand meldt zich. Dat maakt de woning nog niet van de Staat: is er een eigenaar, dan blijft die het, hoe onvindbaar hij ook is. Deze bepaling komt pas in beeld wanneer vaststaat dat het pand in het geheel geen andere eigenaar heeft; dan is de Staat de partij met wie u zaken doet.

In de praktijk

Loopt u tegen een perceel aan waarvan de eigenaar onbekend lijkt, begin dan bij de openbare registers; wat daar is ingeschreven, is het uitgangspunt. Is daar niets uit te halen en is er werkelijk geen rechthebbende, dan is de Staat uw wederpartij. Ga er in geen geval van uit dat u zich eenvoudig kunt vestigen op grond waarvan de eigenaar zich niet laat zien; dat levert geen eigendom op en wel een geschil.