Boek 5 Artikel 15 (5:15 BW)

Vermenging is het geval waarin zaken van verschillende eigenaars zo door elkaar raken dat zij één zaak vormen en niet meer uit elkaar te halen zijn. Denk aan graan uit twee silo's, aan olie in één tank of aan zand van twee leveranciers op één hoop. De wet regelt dat niet apart, maar verklaart de regeling over natrekking bij roerende zaken van overeenkomstige toepassing. De vraag wordt dus opnieuw: is er een hoofdzaak, of ontstaat mede-eigendom?

Hoe de regeling uitpakt

Kan een van de vermengde hoeveelheden als hoofdzaak worden aangemerkt, bijvoorbeeld omdat zij de andere in waarde aanmerkelijk overtreft of omdat de verkeersopvatting haar als het geheel ziet, dan wordt de eigenaar daarvan eigenaar van alles. Is dat niet zo, dan worden de betrokkenen mede-eigenaar van de vermengde massa, ieder voor een aandeel dat overeenkomt met de waarde van zijn inbreng. Wie tien procent van de waarde van de olie in de tank inbracht, heeft een aandeel van tien procent.

Het vereiste: één zaak

Het artikel is van toepassing als zaken van verschillende eigenaars door vermenging tot één zaak zijn verenigd. Dat gebeurt vooral bij zaken die naar hun aard in elkaar opgaan, zoals vloeistoffen, gassen, poeders en andere stortgoederen. Na de vermenging bestaat er juridisch nog maar één zaak; de oorspronkelijke hoeveelheden zijn als zelfstandige zaken verdwenen. Of het zover is gekomen, is een feitelijke vraag die per geval wordt beantwoord. Daarna bepaalt de verwijzing naar artikel 5:14 BW wie eigenaar is van het resultaat.

• Tot één zaak verenigd — de afzonderlijke zaken zijn opgegaan in één geheel en bestaan niet langer naast elkaar.
• Hoofdzaak aanwezig — de eigenaar daarvan verkrijgt het geheel.

- Geen hoofdzaak — mede-eigendom, met aandelen naar de waarde van ieders inbreng.

Wat dit betekent voor zekerheden

Vermenging speelt vaak een rol bij eigendomsvoorbehoud en pandrecht. Een leverancier die onder eigendomsvoorbehoud brandstof levert die in een gevulde tank verdwijnt, kan zijn zaak niet meer aanwijzen en houdt hooguit een aandeel of een vordering over. Dat maakt afspraken over gescheiden opslag geen formaliteit maar een reële beschermingsmaatregel. Wie levert aan een afnemer die alles op één hoop gooit, moet daar bij het opstellen van de voorwaarden rekening mee houden.

Een voorbeeld. Twee akkerbouwers laten hun oogst opslaan bij dezelfde opslaghouder, die het graan in één silo stort. De partijen zijn niet meer te onderscheiden. Is de ene partij tienmaal zo groot als de andere, dan ligt de vraag naar een hoofdzaak voor de hand; zijn beide partijen ongeveer gelijk, dan zijn de akkerbouwers mede-eigenaar naar de waarde van hun inbreng en verdelen zij de opbrengst in die verhouding.

In de praktijk

Laat opslag en verwerking van goederen die van verschillende eigenaars zijn schriftelijk vastleggen, inclusief de hoeveelheden en de momenten van inbreng. Zonder die administratie is bij een geschil niet meer vast te stellen wie welk aandeel heeft, en dan wint degene die de beste papieren heeft. Bij mede-eigendom gelden de regels over gemeenschap uit Boek 3, ook voor de verdeling.