Boek 5 Artikel 4 (5:4 BW)

Een roerende zaak die aan niemand toebehoort, wordt eigendom van degene die haar in bezit neemt. Dat klinkt eenvoudig, en juridisch is het dat ook: er is geen akte, geen inschrijving en geen tussenkomst van een ander voor nodig. De moeilijkheid zit in de vraag die eraan voorafgaat. Behoort de zaak werkelijk aan niemand toe, of is er nog een eigenaar die haar alleen even kwijt is? Alleen in het eerste geval werkt dit artikel.

Wanneer behoort een zaak aan niemand toe

Dat is het geval als er nooit een eigenaar is geweest, of als de eigenaar zijn eigendom bewust heeft prijsgegeven. Denk aan wat iemand welbewust bij het grofvuil zet met de bedoeling er niets meer mee te maken te hebben. Van prijsgeven is geen sprake bij een zaak die iemand verliest, vergeet of achterlaat zonder die bedoeling. Een portemonnee op straat, een fiets tegen een hek, een telefoon in de trein: dat zijn verloren zaken, geen zaken zonder eigenaar. Daarvoor gelden de regels over vinden.

Wat inbezitneming betekent

Bezit nemen is meer dan aanraken of zien liggen. U moet de zaak feitelijk onder uw macht brengen en u tegenover anderen gedragen als degene die haar voor zichzelf houdt. Wie iets meeneemt en thuis opbergt, neemt bezit. Wie een zaak alleen bewaakt voor een ander, doet dat niet: die is houder en wordt geen eigenaar, hoe lang het ook duurt.

• Feitelijke macht — u kunt over de zaak beschikken en anderen ervan uitsluiten.
• Voor uzelf — u houdt de zaak niet namens iemand anders, maar als de uwe.

- Zaak zonder eigenaar — er is niemand die nog aanspraak op de zaak kan maken.

Als de zaak nog van iemand is

Het artikel geeft alleen eigendom als aan de voorwaarde 'aan niemand toebehorend' is voldaan. Is dat niet zo, dan brengt de inbezitneming u geen eigendom, en de eigenaar kan zijn zaak terugvorderen van ieder die haar zonder recht onder zich heeft (artikel 5:2 BW). Let er daarbij op dat alleen de eigenaar zelf zijn eigendom kan prijsgeven. Dumpt iemand een fiets die hij heeft gestolen of geleend, dan is die fiets daardoor niet van niemand geworden: de werkelijke eigenaar heeft zijn recht nooit opgegeven. Voor zaken die iemand kwijt is geraakt, loopt een eventuele verkrijging niet via dit artikel maar via de regeling voor gevonden zaken, die begint bij artikel 5:5 BW.

Een voorbeeld. Aan de straat staat een kast met een briefje "gratis mee te nemen". Dat briefje is een duidelijke aanwijzing dat de eigenaar zijn recht prijsgeeft, dus wie de kast meeneemt wordt eigenaar. Staat er geen briefje bij en ligt de kast half in de heg, dan is veel minder duidelijk of iemand haar heeft weggedaan of alleen tijdelijk heeft neergezet. In dat geval bent u veiliger af met een melding dan met meenemen.

In de praktijk

Twijfelt u of een zaak van niemand is, ga er dan van uit dat zij van iemand is. Bij dieren speelt bovendien dat een weggelopen huisdier bijna nooit een zaak zonder eigenaar is. Neemt u iets mee dat u eigenlijk hebt gevonden, dan gelden de verplichtingen van de vinder: aangifte doen, bewaren en de zaak beschikbaar houden. Wie die stappen zet, verliest niets en kan na verloop van tijd alsnog eigenaar worden.