Artikel 69 ROW 1995: Openbare verkoop van een octrooi bij executie

Een octrooi is niet alleen een verbodsrecht tegen anderen, maar ook een vermogensbestanddeel: het kan worden verpand en er kan beslag op worden gelegd. Komt het zover dat een schuldeiser zich op het octrooi wil verhalen, dan moet dat recht te gelde worden gemaakt. Dit artikel bepaalt hoe dat gaat: door een openbare verkoop ten overstaan van een bevoegde notaris, waarbij een reeks bepalingen uit het burgerlijk procesrecht van overeenkomstige toepassing is.

De wetgever heeft voor octrooien geen eigen veilingprocedure bedacht. In plaats daarvan sluit de wet aan bij het systeem dat al bestond voor de executie van onroerende zaken. Dat systeem past verrassend goed, omdat een octrooi net als een huis in een openbaar register staat en net als een huis met beperkte rechten bezwaard kan zijn.

Waarom de regels voor onroerend goed gelden

Bij de overeenkomstige toepassing geldt dat wat voor hypotheken en hypotheekhouders is geschreven, hier voor pandrechten en pandhouders geldt. Een pandhouder op een octrooi krijgt dus ongeveer de positie van een hypotheekhouder: hij kan zelf tot verkoop overgaan als de schuldenaar tekortschiet, en hij wordt bij de verdeling van de opbrengst met voorrang behandeld.

Die aansluiting verklaart ook waarom een notaris in beeld komt. De notaris houdt de veiling, stelt de voorwaarden vast, ontvangt de koopsom en zorgt dat het geld op de juiste manier terechtkomt. Een onderhandse verkoop door de pandhouder zelf, waarbij hij het octrooi bijvoorbeeld aan een bevriende partij overdoet, past niet in dit stelsel.

De weg naar de veiling

• Zekerheid vestigen. Een pandrecht op een octrooi ontstaat bij akte en werkt pas tegenover derden nadat die akte in het octrooiregister is ingeschreven; dat staat in artikel 67 ROW 1995.
• Beslag leggen. Beslag op een octrooi wordt gelegd en ingeschreven met overeenkomstige toepassing van de regels voor beslag op onroerende zaken, zoals artikel 68 ROW 1995 bepaalt.

- Executeren. Blijft betaling uit, dan volgt de openbare verkoop bij de notaris waarover dit artikel gaat.

De opbrengst verdelen

Het tweede lid regelt dat de opbrengst wordt verdeeld met overeenkomstige toepassing van de procesrechtelijke rangregeling. Er wordt dus niet uitbetaald aan wie zich het eerst meldt: eerst worden de kosten voldaan, daarna komen de schuldeisers aan bod in de volgorde die hun zekerheidsrechten en beslagen meebrengen. Zijn er meerdere gerechtigden en worden zij het niet eens, dan komt er een formele verdelingsprocedure.

Een voorbeeld. Een machinebouwer financiert een nieuwe productielijn en verpandt daarvoor zijn octrooi op een sluitmechanisme aan zijn financier; het pandrecht wordt meteen in het octrooiregister ingeschreven. Als de onderneming de lening niet aflost, kan de financier het octrooi laten veilen bij een notaris. Een concurrent koopt het octrooi en wordt daarmee de nieuwe houder, met alle verbodsrechten die daarbij horen. Een leverancier die pas daarna beslag laat inschrijven, krijgt zijn deel uit wat er na de pandhouder overblijft. Had hij zijn beslag juist vóór de verpanding laten inschrijven, dan had het pandrecht hem op grond van artikel 68 ROW 1995 niet kunnen worden tegengeworpen.

In de praktijk

Voor de financier: laat het pandrecht altijd inschrijven in het octrooiregister. Zonder inschrijving heeft het recht tegenover derden geen kracht en kom je bij een executie met lege handen te staan. Leg in de akte ook vast wat er gebeurt met lopende licenties en de vergoedingen daaruit, want die bepalen sterk wat het octrooi bij verkoop waard is.

Voor de octrooihouder: een verpand octrooi beperkt je bewegingsvrijheid. Nieuwe licenties kunnen de waarde van het onderpand raken en botsen met bedingen in de pandakte. Bespreek dat vooraf, in plaats van achteraf te ontdekken dat je licentie niet tegen de pandhouder kan worden ingeroepen.

Voor de koper op de veiling: onderzoek voor het bod hoeveel jaren het octrooi nog loopt, of het in andere landen parallel is beschermd en of er procedures over lopen. Je koopt een recht met een houdbaarheidsdatum en met een geschiedenis, en de veiling geeft je daarvoor geen garanties.