Artikel 23g ROW 1995: Wanneer een toezichthouder moet opstappen

Dit artikel bewaakt de zuiverheid van het toezicht binnen de Orde van octrooigemachtigden op twee manieren. Het verbiedt dat iemand tegelijk in het bestuur en in de raad van toezicht zit, en het somt op wanneer het bestuur een lid of plaatsvervangend lid van de raad van toezicht uit zijn functie moet ontheffen.

Achterliggende gedachte: wie oordeelt over het gedrag van collega's, moet zelf boven twijfel staan en mag niet in dezelfde persoon samenvallen met degene die de organisatie bestuurt en haar geld beheert.

Besturen en toezicht houden gaan niet samen

De onverenigbaarheid geldt in beide richtingen en strekt zich uit tot plaatsvervangende leden van de raad van toezicht. Zou een bestuurslid ook als toezichthouder kunnen optreden, dan zou hij kunnen meebeslissen over een klacht die raakt aan beleid dat hij zelf heeft vastgesteld, of over een collega met wie hij bestuurlijk zaken doet. De wet snijdt die mogelijkheid af in plaats van per geval naar belangenverstrengeling te kijken.

De gronden voor ontheffing

• Blijvende ongeschiktheid door ziekte of gebreken; het gaat om een duurzame situatie, niet om tijdelijke uitval.
• Uitschrijving uit het register van octrooigemachtigden; wie geen gemachtigde meer is, kan geen toezicht op de beroepsgroep houden.
• Faillissement, schuldsanering of curatele; deze grond raakt aan het vertrouwen dat in de functie moet kunnen worden gesteld.
• Voorlopige hechtenis; hier is nog geen veroordeling, maar de feitelijke situatie maakt functioneren onmogelijk en beschadigt het aanzien van het orgaan.

- Onherroepelijke veroordeling wegens misdrijf of een maatregel met vrijheidsbeneming; pas als het vonnis onherroepelijk is, telt het mee.

Een plicht, geen keuze

De wet zegt dat het bestuur ontheft, niet dat het kan ontheffen. Doet een van de genoemde situaties zich voor, dan is er geen ruimte voor een afweging of het in dit geval wel zo erg is. Dat maakt de regel hard, maar ook voorspelbaar: er ontstaat geen discussie over de vraag of het bestuur een bevriende toezichthouder ontziet. Opvallend is dat juist het bestuur deze bevoegdheid heeft, terwijl de raad van toezicht door de algemene vergadering wordt gekozen; het bestuur voert hier een wettelijke opdracht uit en beoordeelt niet het functioneren.

In de praktijk

Denk aan een gemachtigde die als plaatsvervangend lid in de raad zit en wiens eenmanskantoor failliet wordt verklaard. Hij verliest zijn functie in de raad zonder dat iemand hoeft aan te tonen dat hij slecht toezicht hield. Wordt hij vervolgens uitgeschreven uit het register, dan is er sowieso geen weg terug zolang die uitschrijving duurt.

Wie zich kandidaat stelt voor het bestuur of voor de raad van toezicht, doet er goed aan vooraf na te gaan of er geen lopende situatie is die tot ontheffing zou dwingen. De wet verbiedt niet de kandidaatstelling zelf, maar het gelijktijdig vervullen van beide functies. Wie al in het bestuur zit en in de raad van toezicht wordt gekozen, moet dus bij aanvaarding van die functie de andere neerleggen.