Artikel 79 ROW 1995: Opzettelijke octrooi-inbreuk als misdrijf

Octrooigeschillen worden bijna altijd civiel uitgevochten, maar de wet kent ook een strafrechtelijke stok achter de deur. Wie opzettelijk inbreuk maakt op het recht van de octrooihouder door een van de verboden handelingen te verrichten, pleegt een misdrijf en kan worden gestraft met gevangenisstraf of een geldboete. Ook handelingen die vallen onder de bepaling over inbreuk in de Overeenkomst betreffende een eengemaakt octrooigerecht zijn strafbaar gesteld.

Het sleutelwoord is opzet. Wie zelfstandig iets ontwikkelt en zonder het te weten binnen de conclusies van een octrooi belandt, is civielrechtelijk aan te spreken maar niet strafbaar. Het strafrecht mikt op de bewuste namaker: degene die weet dat hij andermans beschermde techniek kopieert en dat toch doet.

Twee gradaties

De basisvorm levert een gevangenisstraf van ten hoogste zes maanden of een geldboete van de vierde categorie op. Zwaarder is de gekwalificeerde vorm: wie van het plegen van dit misdrijf zijn beroep maakt of het als bedrijf uitoefent, riskeert een gevangenisstraf van ten hoogste vier jaar of een geldboete van de vijfde categorie.

Dat verschil is geen detail. Het onderscheidt de eenmalige namaker van de georganiseerde namaakhandel: partijen die structureel gekopieerde producten importeren en verhandelen. Bij die tweede groep is een civiele procedure vaak weinig effectief, omdat er niets te verhalen valt of de organisatie na een veroordeling onder een andere naam verdergaat.

Bijkomende gevolgen

• Bekendmaking. De rechter kan bij veroordeling de openbaarmaking van zijn uitspraak gelasten. Voor een handelaar die van zijn goede naam leeft, kan dat zwaarder wegen dan de boete.
• Afgifte van verbeurdverklaarde voorwerpen. Zijn voorwerpen verbeurd verklaard, dan kan de octrooihouder vorderen dat ze aan hem worden afgegeven, mits hij zich binnen een maand nadat het vonnis onherroepelijk is bij de griffie meldt. Door de afgifte wordt hij eigenaar.

- Een prijs voor die afgifte. De rechter kan bepalen dat afgifte alleen plaatsvindt tegen een door hem vastgestelde vergoeding, die aan de Staat toekomt. Zo wordt voorkomen dat de houder gratis een handelsvoorraad in handen krijgt.

Waar de zaak dient

De wet merkt deze feiten uitdrukkelijk aan als misdrijven en bepaalt dat in Nederland in eerste aanleg uitsluitend de rechtbank Den Haag ervan kennisneemt. Die concentratie sluit aan bij de civiele bevoegdheidsregeling van artikel 80 ROW 1995: octrooizaken vragen technische kennis, en die wordt op één plek gebundeld.

Een voorbeeld. Een importeur bestelt containers met kopieën van een geoctrooieerd filtersysteem, nadat hij eerder een gemotiveerde waarschuwingsbrief van de octrooihouder heeft ontvangen en zijn advocaat hem heeft uitgelegd dat het systeem beschermd is. Hij verkoopt de kopieën jarenlang via wisselende webshops. Dat is niet alleen civiele inbreuk: de bewuste voortzetting en de bedrijfsmatige schaal brengen het geheel binnen het bereik van de zwaardere strafbepaling.

In de praktijk

Voor de octrooihouder: het strafrecht is een aanvulling, geen vervanging. Het openbaar ministerie beslist zelf of het vervolgt, en een aangifte levert je geen verbod, schadevergoeding of winstafdracht op. Kies deze route vooral als je met beroepsmatige namaak te maken hebt en de civiele weg dood loopt. Zorg wel dat je opzet kunt aantonen; een aangetekende, goed onderbouwde brief is daarvoor het beste begin.

Voor de ondernemer die inkoopt: laat je bij twijfel technisch adviseren voordat je een partij goederen bestelt, en bewaar dat advies. Doorgaan na een gemotiveerde waarschuwing is precies wat het verschil maakt tussen een civiel geschil en een strafzaak.