Artikel 2a ROW 1995: Octrooi op biologisch materiaal

Dit artikel bevestigt dat uitvindingen die met levend materiaal te maken hebben gewoon onder het octrooirecht vallen. Het gaat om producten die uit biologisch materiaal bestaan of dit bevatten, en om werkwijzen waarmee zulk materiaal wordt verkregen, bewerkt of gebruikt.

De reden dat de wetgever dit uitdrukkelijk heeft opgeschreven, is dat de grens tussen ontdekken en uitvinden bij biotechnologie glad is. Een gen of een bacterie bestaat al in de natuur; wie het aantreft, heeft nog niets gemaakt. Toch kost het isoleren, karakteriseren en bruikbaar maken van zulk materiaal veel onderzoek. Dit artikel trekt de lijn: de natuurlijke toestand is geen uitvinding, maar het resultaat van een technische ingreep kan dat wel zijn.

Isoleren met een technische werkwijze

Het tweede lid noemt eerst biologisch materiaal dat met een technische werkwijze uit zijn natuurlijke omgeving wordt geïsoleerd of verkregen. Dat mag ook als hetzelfde materiaal in de natuur voorkomt. Beslissend is dus niet of de stof nieuw is in de zin van nooit eerder bestaan, maar of zij door menselijk technisch handelen beschikbaar is gemaakt in een vorm die zij in de natuur niet had. Een micro-organisme dat in zuivere kweek uit bodemmonsters is geïsoleerd, kan daarmee binnen het bereik van het octrooirecht komen.

Delen van het menselijk lichaam

Het tweede onderdeel gaat over een geïsoleerd deel van het menselijk lichaam, met inbegrip van een gensequentie of een deel daarvan, ook als de structuur identiek is aan het natuurlijke deel. Dit is de spiegel van artikel 3 ROW 1995, dat het menselijk lichaam zelf en de loutere ontdekking van een deel ervan juist uitsluit. De combinatie levert een strak criterium op: zolang iets zich in het lichaam bevindt of alleen maar is waargenomen, is er geen octrooi mogelijk; pas de technische isolatie met een beschreven toepassing kan tot bescherming leiden.

Planten en dieren, maar geen rassen

Uitvindingen over planten of dieren zijn octrooieerbaar zolang de uitvinding technisch niet beperkt blijft tot één bepaald planten- of dierenras. Een eigenschap die in allerlei rassen kan worden toegepast, kan dus wel worden geoctrooieerd; een concreet ras hoort thuis bij het kwekersrecht en is volgens artikel 3 ROW 1995 van octrooi uitgesloten. Het vierde onderdeel voegt daar de microbiologische en andere technische werkwijzen aan toe, plus de producten die daarmee worden verkregen.

Een voorbeeld

Een laboratorium van een agrarische start-up isoleert uit een schimmel een enzym dat plantenresten sneller afbreekt, en beschrijft hoe dat enzym in een composteringsinstallatie wordt gebruikt. Het enzym bestond al in de natuur, maar het is met een technische werkwijze geïsoleerd en de aanvrage laat zien wat je ermee kunt. Dat kan onder dit artikel vallen. Claimt hetzelfde lab daarnaast een nieuw gekweekt aardappelras, dan stuit dat deel af op de uitsluiting van rassen.

In de praktijk

• Beschrijf de technische ingreep. Leg vast hoe het materiaal is verkregen of bewerkt; zonder die stap blijft het een ontdekking.
• Geef de toepassing. Zeker bij sequenties is een concreet aangegeven nut nodig om van bescherming sprake te kunnen laten zijn.
• Toets meteen aan artikel 3 ROW 1995. Dat artikel bevat de harde uitsluitingen rond het menselijk lichaam, rassen en wezenlijk biologische werkwijzen; wat daar sneuvelt, redt dit artikel niet.
• Denk aan het kwekersrecht. Voor een concreet plantenras bestaat een eigen beschermingsstelsel dat beter past dan het octrooi.