Artikel 42 ROW 1995: Vergoeding voor opgelegde geheimhouding

Geheimhouding in het belang van de landsverdediging is een ingreep in het vermogen van de aanvrager. Hij kan zijn uitvinding niet vermarkten zoals hij wilde en zijn aanvrage staat stil. Dit artikel geeft hem daarom een aanspraak op de Staat: op zijn verzoek wordt de schade vergoed die hij door toepassing van de geheimhoudingsartikelen heeft geleden.

De gedachte erachter is dat een algemeen belang niet op kosten van één burger mag worden gediend. De samenleving wil dat bepaalde kennis binnenskamers blijft; de rekening daarvan hoort niet bij de uitvinder te liggen. Dat is dezelfde afweging als bij andere vormen van rechtmatig overheidshandelen dat individuele schade veroorzaakt.

Voor welke gevallen

De aanspraak geldt voor de aanvrager op wiens aanvrage de artikelen 40, 41 of 46 ROW 1995 zijn toegepast. Het gaat dus om geheimhouding die in het belang van de verdediging van het Koninkrijk of zijn bondgenoten is opgelegd, inclusief de bijzondere route voor Europese aanvragen. Geheimhouding op verzoek van een andere staat valt er niet onder: daarvoor moet de aanvrager juist vooraf afstand doen van elke vergoeding, zoals blijkt uit artikel 43 ROW 1995.

De vergoeding komt er niet vanzelf. Er moet een verzoek worden gedaan, en de schade moet daadwerkelijk zijn geleden en herleidbaar zijn tot de geheimhouding.

Vaststelling na afloop, of in delen

Het bedrag wordt vastgesteld nadat de opschorting is geëindigd. Dat is praktisch: pas dan is te overzien hoe lang de stilte heeft geduurd en wat zij heeft gekost. Bij lange geheimhouding zou dat echter betekenen dat de aanvrager jaren op zijn geld wacht. Daarom kan hij bij verlenging van de opschorting vragen om vaststelling in gedeelten: één deel over de periode vóór de eerste verlenging, één deel per tussenliggende periode en één deel over de laatste periode. Elk deel wordt vastgesteld zodra de betrokken periode voorbij is.

Eerst overleg, dan de wettelijke weg

De hoofdregel is dat de minister van Defensie en de aanvrager het bedrag samen vaststellen. Lukt dat niet binnen zes maanden na het einde van de periode waarover de vergoeding gaat, dan wijst de wet de weg van artikel 58 ROW 1995, zesde lid, eerste volzin: daar is geregeld hoe de vergoeding alsnog wordt vastgesteld als partijen er niet uitkomen.

Een ontwerpbureau ontwikkelt een lichtgewicht constructiemethode en houdt rekening met een productstart binnen een jaar. Door een geheimhoudingsbesluit ligt het project zes jaar stil. Het bureau vraagt tussentijdse vaststelling per periode aan en onderbouwt per periode zijn misgelopen omzet, doorlopende ontwikkelkosten en de kosten van het aanhouden van het dossier.

In de praktijk

• Voor de aanvrager: begin met dossiervorming op de dag dat de geheimhouding ingaat. Bewaar offertes, marktverkenningen en planningen; zonder onderbouwing wordt schade een schatting in je nadeel.
• Voor de aanvrager: vraag bij verlenging uitdrukkelijk om vaststelling in gedeelten. Doe je dat niet, dan schuift het hele bedrag door tot het einde.
• Voor adviseurs: bewaak de termijn van zes maanden voor het overleg; daarna verschuift de zaak naar de wettelijke route en verandert de onderhandelingspositie.