Artikel 23z ROW 1995: Evaluatie van het functioneren van de orde

Dit artikel verplicht de minister om het functioneren van de orde van octrooigemachtigden regelmatig te laten beoordelen en daarover verslag uit te brengen aan de Staten-Generaal. Het eerste verslag komt binnen vijf jaar na de inwerkingtreding van de paragraaf over octrooigemachtigden, daarna volgt er telkens na vier jaar een nieuw verslag.

Het is een evaluatiebepaling: een artikel dat zelf geen rechten of plichten voor burgers schept, maar de wetgever dwingt terug te kijken op zijn eigen keuzes. Dat gebeurt vaker bij regelingen waarin een beroepsgroep taken van publiek belang krijgt toebedeeld.

Waarom juist hier een evaluatie

De regeling voor octrooigemachtigden draait om een vorm van zelfregulering met een publieke rand. De beroepsgroep is georganiseerd in een orde, er is een examen en een stage voordat je het beroep mag uitoefenen, en er is een raad van toezicht die tuchtrecht uitoefent. Dat werkt alleen als de beroepsgroep zichzelf werkelijk streng houdt.

Zelfregulering heeft een bekend risico: een gesloten kring die vooral de eigen leden beschermt. Een periodieke evaluatie is de tegenkracht. Zij dwingt tot zichtbaar maken hoeveel klachten er binnenkomen, hoe die worden afgedaan en of de toegang tot het beroep open genoeg is.

Doeltreffendheid en doelmatigheid

De wet noemt twee maatstaven, en die betekenen niet hetzelfde. Doeltreffendheid gaat over het resultaat: haalt de regeling wat zij wilde bereiken, namelijk kwalitatief goede en betrouwbare bijstand bij octrooizaken? Doelmatigheid gaat over de verhouding tussen inzet en resultaat: kost het stelsel niet onnodig veel tijd, geld en administratie voor wat het oplevert?

Een regeling kan op de ene maatstaf goed scoren en op de andere slecht. Een streng en traag tuchtstelsel kan effectief zijn en tegelijk onevenredig belastend. Beide vragen horen dus in het verslag terug te komen.

Wat je er als praktijkjurist aan hebt

Zulke verslagen zijn openbaar en gaan naar het parlement. Voor wie beroepsmatig met octrooigemachtigden werkt, zijn zij een van de weinige bronnen waarin het stelsel als geheel wordt beschreven: aantallen, doorlooptijden, knelpunten en aanbevelingen. Ze zijn ook het moment waarop wijzigingen worden voorbereid, dus wie iets wil veranderen aan de opleidingsroute of aan de klachtbehandeling, kan zijn signalen het beste in de aanloop naar een evaluatie kwijt.

Een brancheorganisatie van technische start-ups merkt dat leden vastlopen op onduidelijke afspraken over kosten met hun gemachtigde. Losse klachten leveren hooguit individuele uitkomsten op. Door de ervaringen te bundelen en aan te dragen in de evaluatieronde, kan het punt terechtkomen in het verslag en daarmee op de agenda van de wetgever.

In de praktijk

• Voor gemachtigden en kantoren: houd je eigen klacht- en dossiercijfers bij; die vormen de bouwstenen van een evaluatie.
• Voor gebruikers van octrooidiensten: gebruik de evaluatiecyclus om structurele problemen aan te kaarten die met één klacht niet zijn op te lossen.
• Voor iedereen: lees zo'n verslag als een agenda voor toekomstige wetswijzigingen, niet als een verplicht nummer.