Als de verdediging van het Koninkrijk dat vraagt, kan bij koninklijk besluit worden bepaald dat de Staat handelingen mag verrichten die normaal aan de octrooihouder zijn voorbehouden. De Staat mag die handelingen zelf uitvoeren of door anderen laten uitvoeren, en de octrooihouder kan zich daar niet tegen verzetten.
Dit is de zwaarste ingreep die de octrooiwet op het exclusieve recht kent. Waar een gedwongen licentie van de minister of van de rechter komt, gaat het hier om een koninklijk besluit dat rechtstreeks op een veiligheidsbelang berust. Het octrooi blijft bestaan en blijft van de houder, maar de Staat mag er dwars doorheen handelen.
Hoe het besluit tot stand komt
Het besluit wordt genomen op gemeenschappelijke voordracht van de minister die de octrooiwet onder zich heeft en de minister die het onderwerp rechtstreeks aangaat. Dat dubbele vereiste is een rem: er moet zowel een octrooirechtelijke als een inhoudelijke afweging aan ten grondslag liggen.
In het besluit moeten twee dingen nauwkeurig worden omschreven: welk octrooi het betreft en welke handelingen de Staat mag verrichten. Een open machtiging om alles te doen wat de octrooihouder mag, is dus niet de bedoeling. De bevoegdheid geldt in beginsel voor de hele resterende looptijd van het octrooi, tenzij in het besluit een kortere duur staat.
Welke handelingen het kan betreffen
Het gaat om de handelingen waartoe de octrooihouder gerechtigd is volgens artikel 53 ROW 1995 en artikel 54a ROW 1995: vervaardigen, in het verkeer brengen, gebruiken, invoeren en in voorraad hebben van het geoctrooieerde product of van het product dat met de geoctrooieerde werkwijze is verkregen, en de bijzondere doorwerking bij biologisch materiaal. In een defensiecontext betekent dit vaak dat een fabrikant in opdracht van de Staat mag produceren zonder toestemming van de octrooihouder.
De vergoeding
Onteigening zonder betaling is het niet. Zodra het besluit werkt, moet de betrokken minister met de octrooihouder in gesprek over de vergoeding. Lukt het niet om er binnen zes maanden na het van kracht worden uit te komen, dan wordt de vergoeding vastgesteld zoals bij een gedwongen licentie: de rechter bepaalt het bedrag op vordering van de meest gerede partij, volgens artikel 58 ROW 1995. De regel over zekerheidstelling geldt daarbij niet, wat logisch is bij een overheid die per definitie verhaal biedt.
In de praktijk
- Voor de octrooihouder: lees het besluit nauwkeurig. Alleen de daarin omschreven handelingen zijn toegestaan; wat er niet in staat, blijft inbreuk waartegen je gewoon kunt optreden.
- Voor de octrooihouder: begin de onderhandeling over de vergoeding meteen en documenteer je gederfde omzet en licentiepraktijk. Na zes maanden zonder overeenstemming ligt de weg naar de rechter open, en dan telt wat je kunt onderbouwen.
- Voor de opdrachtnemer van de Staat: controleer dat je opdracht binnen de omschreven handelingen valt. Produceer je daarnaast ook voor de commerciële markt, dan geniet dat deel geen bescherming.
Een klein technologiebedrijf heeft octrooi op een filtermateriaal. Bij koninklijk besluit wordt bepaald dat de Staat dat materiaal mag laten vervaardigen voor beschermende uitrusting. Een externe fabrikant produceert in opdracht. Het bedrijf kan de productie niet tegenhouden, maar heeft wel recht op een vergoeding; komen partijen er niet uit, dan stelt de rechter die vast.
Dit artikel staat naast de geheimhoudingsregels die eerder in de wet zijn opgenomen voor aanvragen met een defensiebelang. Daar gaat het om het geheim houden van de uitvinding, hier om het gebruik ervan door de Staat.
