Artikel 54e ROW 1995: Uitputting van het octrooirecht

Een octrooihouder mag zijn product één keer op de markt brengen en daarvoor de prijs vragen die hij wil. Daarna is zijn recht op dat exemplaar op: hij kan de doorverkoop, het gebruik of de reparatieloze doorlevering ervan niet meer verbieden. Dat heet uitputting, en dit artikel legt vast wanneer die intreedt.

Zonder uitputting zou een octrooihouder de hele handelsketen kunnen controleren en bij elke schakel opnieuw kunnen incasseren. Dat zou het vrije verkeer van goederen blokkeren en tweedehandsmarkten onmogelijk maken. De wet kiest daarom voor de tussenweg: één beloning voor de rechthebbende, daarna vrij verkeer.

Wanneer treedt uitputting in

Er zijn drie voorwaarden. Het gaat om een concreet exemplaar dat door het octrooi wordt beschermd, het is in het verkeer gebracht door de octrooihouder zelf of met zijn toestemming, en dat gebeurde in Nederland, Curaçao, Sint Maarten, een lidstaat van de Europese Unie of een ander land van de Europese Economische Ruimte. Ontbreekt één van die drie, dan is er geen uitputting.

Geen wereldwijde uitputting

De regel is regionaal begrensd. Een exemplaar dat met toestemming van de octrooihouder buiten de Europese Economische Ruimte op de markt is gebracht, put het recht hier niet uit. Wie zulke producten importeert, maakt in beginsel inbreuk, ook al is de aankoop in het land van herkomst volstrekt legaal geweest. Dat maakt het octrooi tot een effectief instrument tegen parallelimport van buiten de regio.

Legitieme gronden om je toch te verzetten

De uitputting is niet absoluut. De octrooihouder kan zich op legitieme gronden alsnog tegen verdere verkoop verzetten. Daarbij gaat het niet om prijsbeleid of marktverdeling, maar om situaties waarin het product na het in het verkeer brengen is veranderd of aangetast, of waarin het opnieuw verhandelen de functie van het octrooi raakt. Een normale doorverkoop van een ongewijzigd exemplaar valt daar niet onder.

Een voorbeeld. Een fabrikant van laboratoriumapparatuur verkoopt een geoctrooieerd meetapparaat aan een instelling in een ander EU-land. Een handelaar koopt het daar op en verkoopt het hier door. Dat mag: het recht is uitgeput. Haalt diezelfde handelaar het apparaat uit elkaar, bouwt hij er nieuwe geoctrooieerde meetcellen in en verkoopt hij het als nieuw, dan is de grens tussen reparatie en het opnieuw vervaardigen in beeld, en daar begint het verbodsrecht weer te werken.

In de praktijk

• Voor handelaren: bewaar aankoopdocumenten waaruit blijkt waar en van wie je hebt gekocht. Wie zich op uitputting beroept, moet in de regel aannemelijk maken dat het exemplaar met toestemming binnen de Europese Economische Ruimte op de markt kwam.
• Voor octrooihouders: stem je distributiecontracten af op deze regel. Een contractueel doorverkoopverbod bindt je afnemer, maar herstelt je octrooirecht tegenover latere kopers niet.
• Voor reparateurs en refurbishers: de scheidslijn tussen onderhoud en opnieuw vervaardigen bepaalt of je nog onder de uitputting valt. Het vervangen van een slijtdeel is iets anders dan het opnieuw opbouwen van het geoctrooieerde samenstel.

Naast deze bepaling staat artikel 55a ROW 1995, dat de positie regelt van producten die op een andere manier rechtmatig in het verkeer zijn gebracht en van exemplaren die al vóór de verlening van het octrooi waren gemaakt.