Artikel 54a ROW 1995: Doorwerking van octrooi op levend materiaal

Levend materiaal vermeerdert zichzelf. Een geoctrooieerde plant, een cellijn of een micro-organisme kan nieuwe exemplaren voortbrengen die dezelfde eigenschappen hebben. Dit artikel trekt de bescherming daarom door naar het materiaal dat door propagatie of vermeerdering uit het beschermde materiaal wordt gewonnen en dat dezelfde eigenschappen heeft.

De regeling is ontleend aan de Europese richtlijn over de rechtsbescherming van biotechnologische uitvindingen (Richtlijn 98/44/EG). Zij staat niet op zichzelf: tegenover de ruime doorwerking zet de wet in artikel 54c ROW 1995 specifieke vrijstellingen, onder meer voor landbouwers die vermeerderingsmateriaal op hun eigen bedrijf gebruiken.

Materiaal dat zich vermeerdert

Het eerste lid gaat over een octrooi op biologisch materiaal dat door de uitvinding bepaalde eigenschappen heeft gekregen. De bescherming strekt zich uit tot ieder materiaal dat daaruit door propagatie of vermeerdering wordt gewonnen, in dezelfde of in gedifferentieerde vorm, zolang het diezelfde eigenschappen heeft. Ontbreekt de door de uitvinding verkregen eigenschap in een latere generatie, dan valt dat materiaal niet onder deze doorwerking.

Werkwijze om biologisch materiaal voort te brengen

Heb je octrooi op een werkwijze om zulk materiaal te maken, dan geldt de bescherming voor het materiaal dat rechtstreeks uit die werkwijze komt en daarna ook voor alles wat daaruit wordt vermeerderd en dezelfde eigenschappen heeft. Dit is de biologische tegenhanger van de doorwerking naar het rechtstreeks verkregen product die bij gewone werkwijzeoctrooien geldt.

Genetische informatie in een ander product

Het derde lid gaat over een product dat uit genetische informatie bestaat of die bevat. De bescherming loopt door naar ieder materiaal waarin dat product wordt verwerkt en waarin de genetische informatie is opgenomen en haar functie uitoefent. De wettekst verbindt beide elementen met elkaar: de informatie moet in het materiaal zijn opgenomen en daar ook haar functie uitoefenen. Is aan een van de twee niet voldaan, dan strekt het recht zich op grond van dit lid niet uit tot dat materiaal. Uitdrukkelijk blijft daarbij de uitsluiting in artikel 3 ROW 1995 overeind, die het menselijk lichaam in de verschillende stadia van zijn ontwikkeling buiten de octrooibescherming houdt.

Een voorbeeld. Een biotechnologisch bedrijf heeft octrooi op een gistcel die door een genetische aanpassing een bepaald enzym aanmaakt. Een brouwerij koopt eenmalig een monster, kweekt de gist op en verkoopt de opgekweekte cultuur aan andere brouwerijen. Die cultuur maakt hetzelfde enzym aan en valt dus onder het octrooi, ook al is zij nooit door de octrooihouder geleverd.

In de praktijk

• Voor de octrooihouder: de doorwerking is opgehangen aan de eigenschap die de uitvinding toevoegt. Wat in de conclusies over die eigenschap staat, bepaalt wat later moet worden aangetoond over materiaal dat uit vermeerdering voortkomt, en bij het derde lid over materiaal waarin het product is verwerkt.
• Voor telers en fokkers: ga na of je binnen de landbouwvrijstellingen van artikel 54c ROW 1995 blijft. Die zien op gebruik op je eigen bedrijf, niet op het commercieel verhandelen van vermeerderd materiaal.

Dit artikel verwijst voor de omvang van het recht terug naar de artikelen 53 en 54, eerste lid, ROW 1995.