Artikel 11 ROW 1995: Octrooi op een ontleende uitvinding

Dit artikel regelt de situatie waarin iemand octrooi aanvraagt op wat hij bij een ander heeft weggehaald. Voor zover de inhoud van de aanvrage is ontleend aan wat een ander al had gemaakt of toegepast, of aan diens beschrijvingen, tekeningen of modellen, en dat zonder toestemming gebeurde, heeft de aanvrager geen aanspraak op octrooi.

Het octrooirecht beloont degene die de uitvinding heeft gedaan, niet degene die het snelst naar het loket rent. Zonder deze regel zou een aanvrage kunnen worden gebruikt om andermans werk over te nemen: de echte uitvinder zou dan zelfs met zijn eigen vinding tegen een verbod aan kunnen lopen. Deze bepaling draait dat om.

Ontlening in drie stappen

Er zijn drie elementen. Ten eerste moet er iets zijn dat aan de ander toebehoort: iets wat hij vervaardigd of toegepast heeft, of vastgelegd in beschrijvingen, tekeningen of modellen. Die opsomming wordt niet strikt gelezen; is de kennis langs een andere weg overgenomen, bijvoorbeeld uit een mondelinge toelichting of uit ander materiaal, dan kan er evengoed sprake zijn van ontlening. Ten tweede moet de inhoud van de aanvrage daaraan zijn ontleend; er moet dus een ontleningsverband zijn en niet toevallig eenzelfde uitkomst. Wie onafhankelijk tot dezelfde oplossing komt, ontleent niets. Ten derde moet toestemming ontbreken, en dan gaat het om toestemming voor het aanvragen van octrooi. Dat de aanvrager de informatie mocht ontvangen, of de vinding zelfs mocht toepassen of namaken, sluit ontlening niet uit; alleen wie ook octrooi mocht vragen, valt buiten deze bepaling.

De sanctie werkt gedeeltelijk. De woorden voor zover betekenen dat de aanvrager zijn aanspraak alleen verliest voor het ontleende deel. Heeft hij daarnaast zelf iets toegevoegd dat aan de eisen voldoet, dan kan hij daarvoor wel rechthebbende zijn.

De bestolen partij houdt zijn aanspraak

De tweede zin is voor de benadeelde het belangrijkst: voor zover het ontleende voor octrooi vatbaar is, behoudt hij zijn eigen aanspraak. Hij kan dus alsnog zelf een octrooi verkrijgen of het recht opeisen. Dat is geen automatisme; hij zal de ontlening moeten aantonen en zelf actie moeten ondernemen. Bewijs uit de periode vóór de aanvrage van de ander is daarbij doorslaggevend.

De derde zin: bescherming tegen je eigen gestolen aanvrage

De slotzin lost een valkuil op. Volgens artikel 4 ROW 1995 behoren eerder ingediende aanvragen ook tot de stand van de techniek als zij op dat moment nog niet gepubliceerd waren. Zonder nadere regel zou de gestolen aanvrage van de ontlener de latere, eigen aanvrage van de bestolen uitvinder de nieuwheid ontnemen. Daarom blijft de aanvrage van de ontlener buiten beschouwing wanneer degene aan wie is ontleend zelf aanvraagt. De dief kan dus niet met de aanvrage die hij op andermans werk baseerde, het pad van de rechthebbende blokkeren.

Een voorbeeld

Een zelfstandig ontwerper laat aan een producent gedetailleerde tekeningen zien van een opvouwbaar frame, in de hoop op een productieopdracht. De producent haakt af en dient twee maanden later zelf een octrooiaanvrage in waarin het frame nauwkeurig terugkomt. De ontwerper kan zich op dit artikel beroepen: de aanvrage is ontleend aan zijn tekeningen en hij heeft daarvoor geen toestemming gegeven. Zijn gedateerde tekeningen, de verzendbewijzen en de correspondentie vormen zijn bewijs. Doet hij daarna zelf een aanvrage, dan telt de aanvrage van de producent niet tegen hem mee.

Waar het misgaat

• Delen zonder afspraken. Stuur technische tekeningen alleen onder schriftelijke geheimhouding en met een duidelijke afspraak over wie mag aanvragen.
• Geen bewijs van datum. Bewaar gedateerde versies, verzonden bestanden en mails; zonder tijdlijn is ontlening bijna niet aan te tonen.
• Te lang wachten. Hoe verder een aanvrage van de ander gevorderd is, hoe bewerkelijker het wordt om de zaak recht te zetten.
• Verwarring met inbreuk. Dit artikel gaat over wie recht heeft op het octrooi, niet over het namaken van een beschermd product; dat is een andere vraag.