Artikel 4 WVW 1994: Uitzonderingen voor strijdkrachten en overheidsdiensten

Artikel 4 WVW 1994 zondert het militaire verkeer voor een deel uit van de gewone verkeersregels. Voor voertuigen die ten behoeve van de strijdkrachten worden gebruikt en voor militairen die zich te voet op de weg bevinden ter uitoefening van de dienst, gelden deze wet en de provinciale en plaatselijke verordeningen alleen voor zover een algemene maatregel van bestuur dat bepaalt. De hoofdregel is hier dus omgedraaid: niet alles geldt, tenzij het is uitgezonderd, maar niets geldt, tenzij het van toepassing is verklaard.

Eigen regels voor het militaire verkeer

Voor de onderdelen die niet van toepassing zijn verklaard, kan een algemene maatregel van bestuur eigen regels stellen, met ministeriële regels ter uitwerking daarvan. Zo ontstaat een apart stelsel voor militair verkeer, dat rekening houdt met oefeningen, colonnes en materieel dat niet in de gewone voertuigcategorieën past. Buiten de bijzondere situaties van het derde en het vijfde lid is dit de normale gang van zaken.

Afwijken in buitengewone omstandigheden

Het derde lid maakt het mogelijk dat bij koninklijk besluit wordt bepaald dat bestuurders van militaire voertuigen en militairen te voet mogen afwijken van in dat besluit aangewezen bepalingen. Het vierde lid gaat verder: daarmee kan ook voor voertuigen van bij algemene maatregel van bestuur aangewezen overheidsdiensten worden bepaald dat deze wet en de lokale verordeningen nog slechts beperkt gelden. Beide leden treden niet vanzelf in werking; daarvoor is de schakelbepaling van artikel 3 WVW 1994 nodig.

Bevoegdheid van het militair gezag

Is een beperkte of algemene noodtoestand afgekondigd en zijn voor een gebied bepalingen uit de Oorlogswet voor Nederland in werking gesteld, dan mag het militair gezag voor dat gebied zelf verkeersregels vaststellen. Die regels mogen afwijken van deze wet, van de regels daaronder, van provinciale en plaatselijke verordeningen en van de eigen militaire verkeersregels, maar alleen voor zover dat nodig is voor de militaire taak bij de handhaving van de uitwendige of inwendige veiligheid.

• Beperkt tot een gebied — de bevoegdheid geldt alleen daar waar de noodtoestand is uitgeroepen.
• Beperkt tot wat nodig is — de afwijking moet dienstbaar zijn aan de militaire taak.

- Tijdelijk van aard — zij hangt samen met het voortduren van de noodtoestand.

Aansprakelijkheid blijft overeind

Het laatste lid is voor slachtoffers het belangrijkst. De uitzonderingen in dit artikel heffen de gewone aansprakelijkheid die uit andere wettelijke bepalingen voortvloeit niet op en verminderen die evenmin. Dat een verkeersregel op dat moment niet gold, betekent dus niet dat schade zonder gevolg blijft: de vraag naar vergoeding wordt langs de gewone civielrechtelijke weg beantwoord.

Een militaire colonne rijdt tijdens een oefening over een provinciale weg en houdt zich aan de voor het militaire verkeer geldende voorschriften in plaats van aan alle gewone regels. Ontstaat daarbij schade aan een personenauto, dan kan de bestuurder zich niet met een beroep op dit artikel van iedere aansprakelijkheid bevrijden; het zesde lid houdt die deur uitdrukkelijk open.

In de praktijk

Voor een gewone weggebruiker betekent dit artikel dat hij niet automatisch mag aannemen dat een militair voertuig aan precies dezelfde regels is gebonden als hij. Voor wie schade lijdt, is het van belang dat de aansprakelijkheidsvraag los staat van de vraag welke verkeersregels golden. Voor bestuursorganen is het de plek waar de reikwijdte van hun eigen verordeningen ophoudt.