Artikel 158b WVW 1994: Binnentreden van een woning bij markttoezicht

Een woning is beschermd: toezichthouders mogen daar normaal gesproken alleen binnen met toestemming van de bewoner. Dit artikel maakt daarop een uitzondering voor het markttoezicht op voertuigen en voertuigproducten. De personen die de minister daarvoor heeft aangewezen mogen een woning zonder toestemming betreden, met de apparatuur die zij nodig hebben, maar uitsluitend met voorafgaande toestemming van een rechter.

Waarvoor de bevoegdheid dient

De bevoegdheid is niet algemeen. Zij is er alleen om een aantal specifieke markttoezichtbevoegdheden uit de Europese markttoezichtverordening te kunnen uitoefenen, zoals het inzien van gegevens en het onderzoeken van producten. Handel vindt niet altijd plaats in een bedrijfspand: een woning kan feitelijk als opslag of als verzendlocatie van een webshop worden gebruikt. Zonder deze bepaling zou het toezicht daar stilvallen.

De rechter-commissaris beslist vooraf

Het tweede lid legt de zwaarste waarborg vast. Voor het binnentreden is een machtiging van de rechter-commissaris nodig, en die moet vooraf worden gevraagd. In het verzoek moet worden onderbouwd waarom het middel in verhouding staat tot het doel en waarom er geen lichter middel is dat volstaat. De rechter-commissaris kan het openbaar ministerie horen voordat hij beslist. Zo wordt de afweging tussen het belang van productveiligheid en de bescherming van de woning door een onafhankelijke rechter gemaakt, en niet door de toezichthouder zelf.

Beroep na een weigering

Wordt de machtiging niet gegeven, dan kan de minister daartegen binnen veertien dagen in beroep bij de rechtbank, sector strafrecht. Dat beroepsrecht is er dus alleen voor de overheid en alleen bij een afwijzing. De bewoner heeft geen beroep tegen een verleende machtiging; zijn rechtsbescherming zit in de voorafgaande rechterlijke toets en in de mogelijkheid om achteraf de rechtmatigheid van het optreden aan de orde te stellen.

Een voorbeeld. Er komen meldingen over onderdelen die via een webwinkel worden verkocht en die niet aan de eisen lijken te voldoen. Het bedrijfsadres blijkt een woonhuis. De toezichthouder verzamelt zijn onderbouwing, de minister vraagt een machtiging, en pas als de rechter-commissaris die verleent kan de woning zonder toestemming van de bewoner worden betreden om de voorraad te onderzoeken. Weigert de rechter-commissaris, dan houdt het op, tenzij met succes beroep wordt ingesteld.

In de praktijk

Het vierde lid verklaart twee bepalingen van de Algemene wet op het binnentreden niet van toepassing. De reden is dat dit artikel een eigen, zwaardere procedure kent: niet de gebruikelijke machtiging, maar de rechterlijke toets vooraf.

• Alleen aangewezen personen. De aanwijzing van de minister is voorwaarde.
• Alleen voor markttoezicht. Niet voor gewone verkeerscontroles.
• Altijd een rechterlijke machtiging. Zonder machtiging geen binnentreden.