Artikel 146 WVW 1994: Vrijstelling voor openbare diensten

Sommige taken laten zich niet uitvoeren binnen de gewone verkeersregels. Voor die gevallen kan de minister vrijstelling verlenen van bepalingen van de Wegenverkeerswet, voor zover het gaat om het gebruik van de weg ten behoeve van openbare diensten. De vrijstelling geldt niet voor één persoon of één rit, maar voor een omschreven categorie: dat is het verschil met een ontheffing, die op aanvraag in een individueel geval wordt verleend.

Waar de grens ligt

De bevoegdheid is op drie manieren begrensd. Zij ziet op het gebruik van de weg, niet op alles wat de wet regelt. Zij is bedoeld voor openbare diensten, dus voor taken die in het algemeen belang worden verricht. En zij moet worden uitgeoefend met inachtneming van verdragen en van besluiten van volkenrechtelijke organisaties of van instellingen van de Europese Unie. Een vrijstelling die in strijd komt met een internationale of Europese verplichting, kan dus niet worden verleend.

Vrijstelling, ontheffing en vergunning

Het hoofdstuk waarin dit artikel staat, kent drie instrumenten naast elkaar. Een vrijstelling werkt algemeen en van rechtswege voor iedereen die tot de omschreven groep behoort. Een ontheffing is een besluit voor een concreet geval, verleend door het gezag dat artikel 149 WVW 1994 aanwijst. Een vergunning is nodig waar de wet vooraf toestemming verlangt, zoals bij experimenten op grond van artikel 149aa WVW 1994. Op alle drie is artikel 150 WVW 1994 van toepassing: er kunnen beperkingen en voorschriften aan worden verbonden.

Wat het niet is

Een vrijstelling maakt van de weg geen rechteloos gebied. Zij haalt bepaalde bepalingen weg voor een bepaald gebruik, maar laat de rest van de wet staan. De algemene normen die van iedereen gelden, waaronder het verbod gevaar op de weg te veroorzaken uit artikel 5 WVW 1994 en de strafbaarstelling van het veroorzaken van een ongeval in artikel 6 WVW 1994, blijven onverkort van kracht. Wie op grond van een vrijstelling rijdt, blijft dus verantwoordelijk voor de manier waarop hij dat doet.

Een voorbeeld. Een dienst die in opdracht van de overheid werkzaamheden aan de weg uitvoert, kan zijn taak niet verrichten zonder van bepaalde voorschriften af te wijken. Een vrijstelling maakt dat mogelijk voor die categorie van werkzaamheden, zonder dat elk voertuig afzonderlijk een besluit hoeft aan te vragen. Rijdt iemand daarbij onnodig gevaarlijk, dan helpt de vrijstelling hem niet: die dekt het afwijken van specifieke regels, niet onvoorzichtig rijgedrag.

In de praktijk

Voor organisaties met een publieke taak is dit artikel het aanknopingspunt om te laten regelen dat hun werk op de weg mogelijk blijft. Voor de weggebruiker verklaart het waarom bepaalde voertuigen zichtbaar andere ruimte hebben dan hijzelf.

• Categorie, geen individu. Een vrijstelling geldt voor een omschreven groep of soort gebruik.
• Internationaal kader. Verdragen en Europese besluiten begrenzen wat de minister kan vrijstellen.
• Aanvulling. Artikel 147 WVW 1994 kent een verwante bevoegdheid, maar dan voor regels die krachtens de wet zijn gesteld.