Artikel 181 WVW 1994: Aansprakelijkheid van de eigenaar bij overtredingen

Wordt met een motorrijtuig een overtreding uit deze wet begaan en is bij de ontdekking niet duidelijk wie er reed, dan kunnen de straffen worden opgelegd aan de eigenaar of houder van dat voertuig. Deze bepaling voorkomt dat een feit onbestraft blijft alleen omdat de bestuurder niet is herkend. Zij geldt niet als de eigenaar of houder al naast de bestuurder aansprakelijk is voor dat feit.

Alleen bij overtredingen

De reikwijdte is begrensd: het gaat uitsluitend om feiten die bij of krachtens deze wet als overtreding strafbaar zijn gesteld. Voor misdrijven bestaat deze constructie niet; daar geldt de plicht van de artikelen 165 en 166 WVW 1994 om de bestuurder bekend te maken. Het verschil is principieel. Een misdrijf verlangt een persoonlijk verwijt aan degene die het beging; bij een overtreding is de koppeling aan het voertuig aanvaardbaar geacht.

Hoe de eigenaar eronderuit komt

De wet biedt de eigenaar of houder twee soorten uitwegen: zeggen wie er reed, of aannemelijk maken dat hij dat echt niet kon weten. Bij een strafbeschikking werkt het eerste lid niet wanneer hij vóór het uitvaardigen daarvan de naam en het volledige adres van de bestuurder bekend heeft gemaakt, of wanneer hij niet heeft kunnen vaststellen wie de bestuurder was en hem daarvan redelijkerwijs geen verwijt te maken valt.

Komt de zaak voor de rechter, dan zijn er vier momenten. De eigenaar kan de gegevens verstrekken binnen twee weken nadat een bevoegde ambtenaar hem daartoe in de gelegenheid heeft gesteld, of bij het instellen van verzet tegen een strafbeschikking. Hij kan ze uiterlijk de dag vóór de zitting schriftelijk aan het openbaar ministerie doorgeven, met vermelding van de zaak en de zittingsdag. Hij kan ze op de zitting noemen, meteen na de ondervraging. En ook hier geldt de laatste uitweg: hij kon het niet weten en dat valt hem niet te verwijten.

Waarschuwingsplicht in de stukken

Het vierde lid beschermt de eigenaar tegen onwetendheid. De dagvaarding moet op straffe van nietigheid wijzen op de mogelijkheid de gegevens vóór of tijdens de zitting te verstrekken. En de strafbeschikking moet de verdachte erop wijzen dat hij bij het instellen van verzet gegevens kan verstrekken die tot toepassing van de uitwegen kunnen leiden. Ontbreekt die vermelding in de dagvaarding, dan is die dagvaarding nietig.

Een voorbeeld. Wordt een feit zonder staandehouding geconstateerd, dan gaat de administratieve handhaving van verkeersvoorschriften in beginsel voor; die weg heeft een eigen regeling voor de kentekenhouder. Dit artikel komt in beeld wanneer de zaak wel strafrechtelijk wordt afgedaan. Een bedrijf dat de zaak dan op zijn naam krijgt, heeft drie mogelijkheden. Reageert het niet, dan blijft de straf staan. Geeft het binnen de gestelde mogelijkheden door wie er reed, dan verschuift de zaak naar die bestuurder. Voert het aan dat het niet kon achterhalen wie reed, dan zal het ook aannemelijk moeten maken dat dat niet aan de eigen administratie te wijten is.

In de praktijk

Wie een voertuig deelt, verhuurt of aan personeel meegeeft, doet er goed aan bij te houden wie wanneer rijdt. Dat is de enige manier om een zaak snel bij de juiste persoon te leggen. Reageren binnen de genoemde termijnen is daarbij essentieel: de uitwegen zijn aan momenten gebonden. De zitting bij de eerste rechter is de laatste gelegenheid om de bestuurder te noemen. Wie daarna alsnog met die naam komt, is te laat; ook een herzieningsverzoek biedt daarvoor volgens de Hoge Raad geen nieuwe kans.