Boek 10 Artikel 55 (10:55 BW)

Artikel 10:55 BW bevat één regel: wordt een huwelijk in Nederland ontbonden, of wordt hier scheiding van tafel en bed uitgesproken, dan kan alleen de Nederlandse rechter dat doen. Geen andere instantie op Nederlands grondgebied kan met rechtsgevolg een huwelijk beëindigen, hoe die beëindiging ook is vormgegeven en welk recht de echtgenoten ook meebrengen. Ook als het recht van hun land een scheiding buiten de rechter om toestaat, geldt voor een scheiding die in Nederland plaatsvindt deze ene route.

Hoe de route via de rechter loopt

Naar Nederlands recht wordt een huwelijk ontbonden door een beschikking van de rechter op verzoek van een of beide echtgenoten, gevolgd door de inschrijving van die beschikking in de registers van de burgerlijke stand (artikel 1:163 BW). In de procedure krijgen beide echtgenoten de gelegenheid hun standpunt naar voren te brengen, en de rechter kan daarbij ook beslissen over zaken die met de scheiding samenhangen. Doordat de beschikking wordt ingeschreven, is het einde van het huwelijk in de registers terug te vinden.

Verwar dit niet met rechtsmacht

De bepaling zegt niet wanneer de Nederlandse rechter bevoegd is om over een scheiding te oordelen. Die vraag beantwoorden het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering en Europese regels. Ook welk recht de rechter op de scheiding toepast, staat hier niet. Dit artikel regelt iets anders: als de ontbinding in Nederland plaatsvindt, gebeurt dat door een rechter en door niemand anders.

Een voorbeeld

Twee echtgenoten met de nationaliteit van een land waar een scheiding met wederzijds goedvinden bij een administratieve instantie kan worden afgewikkeld, wonen in Utrecht. Zij zijn het over alles eens, laten een regeling opstellen en ondertekenen die samen. Daarmee is hun huwelijk in Nederland niet ontbonden, ook niet als het recht van hun land zo'n afspraak voldoende zou vinden. Om hier te scheiden, moeten zij een verzoek bij de Nederlandse rechter indienen; dat kan als gemeenschappelijk verzoek, waarbij hun regeling kan worden overgelegd.

Wat er wel via de rechter loopt

• De ontbinding van het huwelijk zelf, waarmee het huwelijk definitief eindigt.
• De scheiding van tafel en bed, waarbij het huwelijk in stand blijft maar de samenleving juridisch wordt beëindigd.
• De nevenvoorzieningen die met de scheiding samenhangen, voor zover de rechter daarover oordeelt.

- Deze bepaling gaat over het huwelijk; voor de beëindiging van een geregistreerd partnerschap gelden eigen regels.

In de praktijk

Wie in Nederland wil scheiden, dient het verzoek in via een advocaat; dat geldt ook als de echtgenoten het volledig met elkaar eens zijn. Is een huwelijk in het buitenland op een andere manier beëindigd, dan bepalen de erkenningsbepalingen van dit boek of dat einde hier meetelt, met hun eigen voorwaarden. Laat dat beoordelen voordat er opnieuw wordt getrouwd of vermogen wordt verdeeld: wordt een buitenlandse scheiding hier niet erkend, dan bestaat het huwelijk in Nederland nog, met gevolgen voor onder meer een nieuw huwelijk, erfrecht en pensioen.