Artikel 10:167 BW: Een staat die zich achteraf op zijn eigen regels beroept

Ondernemingen sluiten regelmatig contracten met een buitenlandse staat, met een overheidsinstantie of met een staatsbedrijf, en spreken daarbij arbitrage af. Als het geschil er is, kan zo'n partij betogen dat zij naar haar eigen regels helemaal geen arbitrage mocht afspreken. Artikel 10:167 BW sluit die uitweg af wanneer de wederpartij daar niets van wist en ook niets van hoefde te weten.

Wat een staat niet meer kan zeggen

Is een staat, een andere publiekrechtelijke rechtspersoon of een staatsonderneming partij bij een arbitrageafspraak, dan kan hij zich niet op zijn eigen wet of regelgeving beroepen om te betwisten dat hij bevoegd of bekwaam was zo'n afspraak aan te gaan. Hetzelfde geldt voor het argument dat het geschil zich naar zijn regels niet voor arbitrage leent. Beide verweren stuiten af op deze bepaling.

• Het gaat om staten, publiekrechtelijke rechtspersonen en staatsondernemingen.
• Zij kunnen hun eigen regels niet tegen de arbitrageafspraak inroepen.

- Dat geldt zowel voor de bevoegdheid als voor de vatbaarheid van het geschil.

De grens: wat de wederpartij wist

De bescherming is niet onbegrensd. Zij geldt alleen als de wederpartij de betrokken regeling niet kende en ook niet behoorde te kennen. Wie zaken doet met een buitenlandse overheid en weet dat zij voor bepaalde afspraken toestemming nodig heeft, kan zich achteraf niet op onwetendheid beroepen. De wet noemt naast werkelijke kennis ook het behoren te kennen: ook wie de regeling feitelijk niet kende, valt buiten de bescherming als hij haar wel had moeten kennen. Of dat zo is, hangt af van de omstandigheden van het geval.

Een voorbeeld met twee landen

Een Nederlands ingenieursbureau sluit met een staatsbedrijf uit een ander land een contract met een arbitragebeding. Als er een geschil ontstaat, stelt dat bedrijf dat zijn nationale regels arbitrage in dit soort zaken verbieden. Wist het bureau daar niets van en kon het dat ook niet weten, dan houdt de arbitrageafspraak stand. Stond die beperking daarentegen duidelijk in de openbare regelgeving en in de aanbestedingsstukken, dan ligt het anders.

In de praktijk

Doe bij een contract met een buitenlandse overheid vooraf onderzoek naar de bevoegdheid van uw wederpartij en leg dat onderzoek vast. Vraag om een verklaring of een besluit waaruit blijkt dat de handtekening bevoegd is gezet. Dat versterkt niet alleen uw positie onder deze bepaling, maar helpt ook bij de latere vraag of een uitspraak in dat land kan worden erkend en ten uitvoer gelegd; dat is een aparte kwestie met eigen regels.