Artikel 10:148 BW: Herroeping van een testament en de gekozen erfrechtelijke wet

Wie een testament maakt, kan daarin twee heel verschillende dingen doen. Hij kan bepalen wie wat krijgt, en hij kan aanwijzen welk recht de vererving van zijn nalatenschap beheerst. Herroept hij later alles wat hij eerder heeft vastgelegd, dan is de vraag of die tweede beslissing ook is verdwenen. Artikel 10:148 BW geeft daarvoor een vermoeden.

Een vermoeden, geen ijzeren regel

De herroeping van alle eerder gemaakte uiterste wilsbeschikkingen wordt vermoed ook de eerder gedane aanwijzing van het toepasselijke recht te omvatten. Het gaat om een vermoeden: het uitgangspunt is dat de erflater schoon schip wilde maken, maar dat uitgangspunt kan wijken als uit de omstandigheden blijkt dat hij zijn keuze voor een bepaald rechtsstelsel juist wilde behouden. De formulering laat daar bewust ruimte voor.

• De regel geldt bij herroeping van alle eerdere uiterste wilsbeschikkingen.
• De eerder gedane aanwijzing van het toepasselijke recht valt daar in beginsel onder.

- Wie zijn keuze wil behouden, doet er goed aan dat uitdrukkelijk te zeggen.

Waarom dit vermoeden logisch is

Een rechtskeuze en de inhoudelijke wensen van een erflater hangen meestal samen. Iemand kiest voor het recht van zijn land van herkomst omdat hij een verdeling wil die daarbij past. Verandert hij van gedachten en veegt hij alles van tafel, dan is de kans groot dat ook de keuze voor dat stelsel niet meer past bij wat hij wil. Het vermoeden voorkomt dat een oude keuze blijft rondspoken onder een nieuw testament.

Een voorbeeld met twee landen

Iemand met de Italiaanse nationaliteit die in Nederland woont, laat een testament opmaken waarin hij zijn kinderen tot erfgenaam benoemt en het Italiaanse recht aanwijst. Jaren later herroept hij bij nieuw testament al zijn eerdere beschikkingen. Dan wordt aangenomen dat ook de aanwijzing van het Italiaanse recht is vervallen, tenzij hij in het nieuwe stuk laat blijken dat hij die wel wil handhaven.

In de praktijk

Laat bij het opstellen van een nieuw testament altijd uitdrukkelijk opnemen wat er met een eerdere rechtskeuze moet gebeuren. Een herroeping zonder woorden daarover leidt tot precies de onzekerheid die u wilde vermijden. Bedenk daarbij dat het maken van een rechtskeuze zelf niet door dit boek wordt geregeld, maar door de internationale instrumenten waarnaar deze titel verwijst; dit artikel gaat alleen over de vraag wat er bij een algehele herroeping met zo'n keuze gebeurt.