Boek 10 Artikel 136 (10:136 BW)

Bij een vordering aan toonder is het recht in het papier belichaamd: wie het stuk in handen heeft, kan het recht uitoefenen. Artikel 10:136 BW knoopt het goederenrechtelijke regime van zo'n vordering daarom aan bij het recht van het land waar het toonderstuk zich bevindt. Voor de positie van de schuldenaar geldt een andere regel, en voor verplaatsing van het stuk en verkrijging van een onbevoegde wordt verwezen naar de algemene bepalingen van deze titel.

Het stuk bepaalt het recht

Voor de vraag welke onderwerpen door het recht van de ligging worden beheerst, sluit de wet aan bij artikel 10:135 leden 1 en 2, dat voor vorderingen op naam geldt. Het gaat dus onder meer om de eisen die aan overdracht of vestiging van rechten worden gesteld, om de vraag wie de rechten mag uitoefenen, en om de rechten die op de vordering kunnen rusten en hoe die ontstaan en tenietgaan. Waar het stuk ligt op het moment van de transactie, bepaalt daarmee welke handelingen nodig zijn, bijvoorbeeld of een feitelijke overhandiging volstaat of dat er meer moet gebeuren.

• Het goederenrechtelijke regime volgt de plaats van het toonderstuk.
• Welke onderwerpen daaronder vallen, volgt uit de verwijzing naar artikel 10:135 BW.

- Voor de verhouding tot de schuldenaar geldt een andere aanknoping.

De schuldenaar houdt zijn eigen recht

De betrekkingen tussen de verkrijger en de schuldenaar, de vraag onder welke voorwaarden de overdracht of de vestiging aan hem kan worden tegengeworpen en de vraag of hij door betaling is bevrijd, worden beheerst door het recht dat op de vordering zelf van toepassing is. De plaats waar het papier zich bevindt, speelt voor die vragen geen rol. Voor de schuldenaar blijft zo één stelsel gelden, ongeacht door hoeveel handen en landen het stuk gaat.

Verplaatsing en verkrijging van een onbevoegde

De artikelen 10:130 en 10:131 BW zijn van overeenkomstige toepassing. Een recht dat geldig op het stuk is gevestigd, gaat dus niet verloren doordat het stuk naar een ander land wordt gebracht, maar moet daar wel worden uitgeoefend op een manier die het recht van dat land aanvaardt. Of iemand het stuk van een onbevoegde geldig heeft verkregen, beoordeelt u naar het recht van de plaats waar het zich toen bevond.

Een voorbeeld met twee landen

Een belegger die in Duitsland woont, verkoopt een schuldbrief aan toonder aan een koper in Nederland. Op het moment van de overdracht ligt het stuk nog bij de verkoper in Duitsland. Of de koper daardoor rechthebbende wordt en welke handelingen daarvoor nodig zijn, beoordeelt u naar Duits recht. Betaalt de schuldenaar na de overdracht nog aan de verkoper, dan beslist het recht dat op de vordering zelf van toepassing is of hij daarmee is bevrijd.

In de praktijk

Bij toonderstukken bepaalt de plaats van bewaring welk recht de overdracht en de bezwaring beheerst. Leg contractueel vast waar de stukken worden bewaard en dat verplaatsing alleen met toestemming gebeurt. Wie stukken koopt of er krediet op verstrekt, gaat bovendien na of de vereiste handelingen zijn verricht volgens het recht van het land waar zij op dat moment lagen; een gebrek daarin kan ertoe leiden dat het beoogde recht niet is ontstaan.