Boek 10 Artikel 102 (10:102 BW)

Een nieuwe regeling roept altijd de vraag op wat er gebeurt met gevallen van vroeger. Artikel 10:102 BW beantwoordt die vraag voor de afdeling waar het zelf toe behoort. Het noemt twee categorieën naast elkaar: rechtsbetrekkingen die zijn vastgesteld of gewijzigd, waarop de regels van deze afdeling worden toegepast, en de erkenning van banden die in het buitenland zijn vastgesteld of gewijzigd. Het is een overgangsbepaling: zij zegt niets over de inhoud van die regels, maar alles over de gevallen waarop zij mogen worden losgelaten.

Een harde peildatum

De afdeling geldt voor rechtsbetrekkingen die na 1 januari 2003 zijn vastgesteld of gewijzigd. Daarnaast geldt zij voor de erkenning van rechtsbetrekkingen die na diezelfde datum in het buitenland zijn vastgesteld of gewijzigd. Wat telt is dus niet wanneer iemand zich op de band beroept, maar wanneer de vaststelling of wijziging plaatsvond. Een akte of uitspraak van vóór die datum valt buiten het bereik van deze afdeling. Omdat de wet naast vaststelling ook wijziging noemt, kan een band die vóór de peildatum is ontstaan maar daarna is gewijzigd, voor die wijziging wel onder de afdeling vallen.

Waarom dat uitmaakt

Ligt de vaststelling of wijziging vóór 1 januari 2003, dan biedt deze afdeling geen toetsingskader. Welk recht op zo'n ouder geval van toepassing is, of hoe een ouder buitenlands stuk in Nederland moet worden beoordeeld, wordt dan bepaald aan de hand van de regels die golden op het moment waarop de band tot stand kwam of werd gewijzigd. Dit artikel zegt zelf niet wat die regels inhielden; het bepaalt alleen dat deze afdeling er niet op ziet. Wie een oud stuk uit het buitenland in Nederland gebruikt, moet dus eerst dateren voordat hij toetst.

• Kijk naar de datum waarop de afstammingsband is vastgesteld of gewijzigd.
• Niet de datum van het beroep op de band of van de aanvraag is beslissend.

- Ligt die datum vóór de peildatum, dan valt het geval buiten deze afdeling.

Een voorbeeld met twee landen

Een man erkent zijn kind in 1998 bij een ambtenaar in Suriname en legt de akte in 2026 over bij een Nederlandse gemeente om een familierechtelijke band aan te tonen. De erkenningsregeling van deze afdeling is dan niet het toetsingskader, omdat de erkenning ruim vóór de peildatum plaatsvond. Was hetzelfde in 2010 gebeurd, dan zou de gemeente de akte gewoon langs de regels van deze afdeling hebben beoordeeld.

In de praktijk

Zet bij een grensoverschrijdend afstammingsdossier de data bovenaan: de datum van de geboorte, van de erkenning of vaststelling, en van een eventuele wijziging. Die data bepalen welk toetsingskader geldt, nog voordat aan de inhoud wordt toegekomen. Bewaar ook oudere stukken zorgvuldig, met de gegevens over de autoriteit die ze heeft opgemaakt en de plaats waar dat gebeurde; bij een geval van vóór de peildatum moet aan de hand van die gegevens worden nagegaan welk regime destijds gold.