Boek 10 Artikel 38 (10:38 BW)

Het recht dat de persoonlijke betrekkingen tussen echtgenoten beheerst, kan in de loop van een huwelijk veranderen. Dat gebeurt doordat de echtgenoten een ander recht aanwijzen, of doordat de omstandigheden veranderen waarop de objectieve verwijzingsregel is gebouwd. Artikel 10:38 BW zegt wat dan het beginmoment is: het nieuwe recht geldt vanaf de aanwijzing of de wijziging.

Geen terugwerkende kracht

Wat er in het verleden is gebeurd, blijft dus beoordeeld naar het recht dat toen gold. Dat voorkomt dat een verhuizing of een naturalisatie achteraf een streep zet door een situatie waarop beide echtgenoten hebben vertrouwd. Het huwelijk kent daardoor als het ware opeenvolgende periodes, elk met een eigen toepasselijk recht. Wat het nieuwe recht aanvangt met een figuur die het zelf niet kent, regelt dit artikel niet; het zegt alleen vanaf wanneer dat recht geldt.

Twee manieren waarop het schuift

• Door een aanwijzing van de echtgenoten zelf, of door een wijziging van een eerdere aanwijzing.
• Door een verandering in de omstandigheden waarop de objectieve verwijzingsregel aanknoopt, zoals de gezamenlijke gewone verblijfplaats.

- In beide gevallen telt het moment waarop die aanwijzing of verandering zich voordoet.

Een voorbeeld met twee landen

Een echtpaar zonder gemeenschappelijke nationaliteit woont eerst in Denemarken en verhuist daarna naar Spanje. Voor de periode in Denemarken blijft het Deense recht van toepassing op hun persoonlijke betrekkingen; vanaf de verhuizing geldt het Spaanse recht. Van rechtswege ligt dat omslagpunt niet op een eerdere datum: doen zij later een uitdrukkelijke aanwijzing, dan gaat het aangewezen recht uit zichzelf pas gelden vanaf het tijdstip van die aanwijzing.

Waarom dit belangrijk is

Bij een geschil gaat het vaak over gebeurtenissen die zich over jaren uitstrekken. Wie niet vaststelt wanneer het toepasselijke recht is verschoven, kijkt naar de verkeerde regels. Vooral bij paren die meerdere keren zijn verhuisd, is een tijdlijn onmisbaar: per periode een land, en per periode een rechtsstelsel.

In de praktijk

Houd bij een internationaal huwelijk eenvoudigweg bij waar u wanneer woonde en welke nationaliteiten u wanneer had. Dat kost weinig moeite en is later goud waard. Legt u een aanwijzing vast, zet er dan met zoveel woorden de datum bij, en bewaar de akte. Zo is achteraf niet alleen duidelijk welk recht geldt, maar ook vanaf wanneer.