Boek 10 Artikel 11 (10:11 BW)

Of iemand nog minderjarig is en in welke mate hij zelfstandig rechtshandelingen kan verrichten, wordt beoordeeld naar het recht van het land waarvan hij de nationaliteit heeft. Dat is het uitgangspunt van het eerste lid. Landen leggen de grens van de meerderjarigheid en de omvang van de handelingsbekwaamheid niet allemaal op dezelfde plaats; door aan te knopen bij de nationaliteit volgt de beoordeling de persoon, waar de vraag ook opkomt.

Meer dan één nationaliteit

Heeft iemand de nationaliteit van verschillende staten, dan wijst de wet aan welke telt. Woont hij in een van die staten, dan geldt het recht van dat land als zijn nationale recht. De gewone verblijfplaats is dan doorslaggevend, kort gezegd het land waar hij zijn leven werkelijk heeft ingericht. Woont hij in geen van die landen, dan kijkt de rechter met welke van zijn nationaliteiten hij, alles bij elkaar genomen, de nauwste band heeft. Zo blijft er altijd één stelsel over.

Bescherming van de wederpartij

Het tweede lid gaat over een ander belang: dat van de wederpartij. Voor overeenkomsten bevat de Europese verordening over het recht dat van toepassing is op verbintenissen uit overeenkomst (Rome I) in artikel 13 een beschermende regel. Bevinden de partijen zich bij het sluiten van de overeenkomst in hetzelfde land, dan kan een natuurlijke persoon die naar het recht van dat land handelingsbekwaam zou zijn, zich alleen op zijn onbekwaamheid naar een ander recht beroepen als de wederpartij die onbekwaamheid kende of daarvan door nalatigheid onkundig was. Het tweede lid verklaart die regel van overeenkomstige toepassing op meerzijdige rechtshandelingen die buiten de verordening vallen, voor een beroep op handelingsonbekwaamheid of handelingsonbevoegdheid. Daarbij kan het gaan om rechtshandelingen op het terrein van het vennootschapsrecht, die van de verordening zijn uitgezonderd.

Een voorbeeld met twee landen

Een zeventienjarige heeft de Nederlandse en een tweede nationaliteit en woont in dat tweede land. Voor de vraag of hij al meerderjarig is, telt dan niet het Nederlandse recht, maar het recht van het land waar hij woont en waarvan hij ook onderdaan is. Verhuist hij later naar een derde land, dan verschuift de toets: de rechter gaat na met welk van beide nationaliteitslanden hij, gelet op alle omstandigheden zoals taal, familie, opleiding en eerdere woonplaatsen, het nauwst verbonden is. Het antwoord op de vraag naar zijn bekwaamheid kan dus veranderen zonder dat hij zelf een andere nationaliteit krijgt.

Let op de afbakening

• Het artikel gaat over bekwaamheid van de persoon, niet over de inhoud of de geldigheid van de overeenkomst zelf.
• Voor de vorm van een rechtshandeling geldt een eigen regeling in artikel 10:12 BW.

- Heeft iemand geen vast te stellen nationaliteit, dan wijst artikel 10:16 BW de weg; kent zijn land meerdere stelsels, dan artikel 10:15 BW.

In de praktijk

Gaat het om een rechtshandeling met een aanzienlijk belang en een wederpartij met een buitenlandse achtergrond, vraag dan naar nationaliteit en woonplaats voordat u tekent. De bescherming van het tweede lid geldt alleen als de partijen zich in hetzelfde land bevonden en de wederpartij de onbekwaamheid niet kende en daarvan ook niet door nalatigheid onkundig was. Leg daarom vast welke gegevens u hebt gevraagd en gekregen, zodat u later kunt laten zien wat u wist.