Boek 10 Artikel 10 (10:10 BW)

Op veel terreinen mogen partijen zelf bepalen welk recht hun verhouding beheerst. Artikel 10:10 BW gaat niet over de vraag of dat mag, maar over de vorm waarin het gebeurt: een toegelaten rechtskeuze telt mee als zij uitdrukkelijk is gedaan, of als zij op een andere manier voldoende duidelijk blijkt.

Eerst de vraag of kiezen mag

De openingswoorden 'voor zover een rechtskeuze is toegelaten' maken duidelijk dat dit artikel zelf geen keuzevrijheid geeft. Het veronderstelt een andere regel die de keuze toestaat: een bepaling elders in Boek 10, of een verdrag of Europese verordening die voorgaat. Die regel bepaalt ook of de keuze beperkt is, bijvoorbeeld tot een aantal met name genoemde rechtsstelsels. Pas als vaststaat dat kiezen is toegelaten, komt de eis van dit artikel in beeld.

Uitdrukkelijk of voldoende duidelijk

Uitdrukkelijk is eenvoudig: één zin in het contract of in de akte waarin staat welk recht geldt. Het woord 'anderszins' opent een tweede route, zonder zo'n zin. De wettekst stelt daar de eis tegenover dat de keuze 'voldoende duidelijk' moet 'blijken'. Het gaat dus om kenbaarheid: uit wat partijen hebben vastgelegd, gezegd of gedaan moet zonder gissen zijn af te leiden welk rechtsstelsel is aangewezen. Lukt dat niet, dan is er voor dit artikel geen rechtskeuze en bepaalt de verwijzingsregel die voor het onderwerp geldt welk recht van toepassing is.

Een voorbeeld

Twee partijen hebben een rechtsverhouding waarvoor de toepasselijke regel een rechtskeuze toelaat. In het stuk waarin zij hun afspraken vastleggen, staat niets over het toepasselijke recht. Wel schrijft de een de ander kort daarna in een e-mail dat 'op onze afspraken het Nederlandse recht van toepassing is', waarop de ander antwoordt: 'akkoord'. Die uitwisseling kan een uitdrukkelijke keuze opleveren, ook al staat zij niet in dat stuk zelf. Een e-mail waarin alleen staat dat partijen 'zich netjes aan de regels zullen houden', noemt geen rechtsstelsel en maakt dus geen keuze kenbaar.

Grenzen aan wat een keuze bereikt

• Een rechtskeuze zet voorrangsregels van bijzonder dwingend recht niet opzij; artikel 10:7 BW blijft gelden.
• Bij een geldige rechtskeuze is de exceptieclausule van artikel 10:8 BW uitgesloten.

- Een keuze voor een stelsel dat de toepasselijke regel niet toestaat, valt buiten de woorden 'voor zover een rechtskeuze is toegelaten' en heeft dus geen gevolg.

In de praktijk

Een korte, ondubbelzinnige rechtskeuzebepaling die aansluit bij de rest van de tekst, maakt de eerste weg van dit artikel tot de eenvoudige weg. Of een keuze op het betrokken onderwerp is toegestaan, en of zij beperkt is tot een lijst van rechtsstelsels, volgt uit de bepaling die over dat onderwerp gaat. Een keuze die in hetzelfde stuk staat als de afspraak zelf, laat weinig ruimte voor onduidelijkheid over het moment en de omvang ervan.