- De opsporingsambtenaren, bedoeld in artikel 8k, hebben, voor zover dat redelijkerwijs voor de vervulling van hun taak nodig is, toegang: a. tot de vervoermiddelen, met inbegrip van woongedeelten, waarvan hun bekend is, of waarvan redelijkerwijze door hen kan worden vermoed, dat daarmede ingevoerd of vervoerd worden of dat daarin, daarop of daaraan bewaard worden of aanwezig zijn middelen als bedoeld in lijst I of II of substanties die deel uitmaken van een stofgroep als bedoeld in lijst IA of de preparaten daarvan, met uitzondering van de middelen bedoeld in artikel 2a, tweede lid; b. tot de plaatsen, waar een overtreding van deze wet gepleegd wordt of waar redelijkerwijze vermoed kan worden, dat zodanige overtreding gepleegd wordt.
- Zij zijn bevoegd een persoon, verdacht van een bij deze wet als misdrijf strafbaar gesteld feit, bij het bestaan van ernstige bezwaren tegen deze, aan de kleding te onderzoeken.
- Zij zijn te allen tijde bevoegd tot inbeslagneming van daarvoor vatbare voorwerpen. Zij kunnen daartoe hun uitlevering vorderen.
- De officier van justitie of de hulpofficier van justitie voor wie de verdachte wordt geleid of die zelf de verdachte heeft aangehouden is bevoegd een persoon die zojuist binnen het grondgebied van Nederland is gebracht of die op het punt staat dit grondgebied te verlaten, en die is aangehouden terzake van een bij deze wet als misdrijf strafbaar gesteld feit, een vordering te geven tot medewerking aan een urineonderzoek, gericht op het aantonen van de aanwezigheid in het lichaam van middelen als bedoeld in lijst I of II of substanties die deel uitmaken van een stofgroep als bedoeld in lijst IA of de preparaten daarvan, met uitzondering van de middelen bedoeld in artikel 2a, tweede lid.
- Onze Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit is bevoegd desgevraagd met gebruikmaking van de door landbouwers op grond van de artikelen 24 en 25 van de Landbouwwet verstrekte informatie over de toestand van de door hen beteelde percelen en de naam van het gewas waarmee het perceel zal worden beteeld, gegevens waaronder persoonsgegevens te verstrekken met betrekking tot hennepteelt welke is aangewezen krachtens artikel 3c aan de opsporingsambtenaren, bedoeld in de artikelen 141 en 142, eerste lid, aanhef en onder a en b, van het Wetboek van Strafvordering, ten behoeve van de opsporing van de bij of krachtens deze wet strafbaar gestelde feiten.
Artikel 9 Opiumwet: Bevoegdheden bij de opsporing
Bevoegdheden bij de opsporing
Wettekst
Toelichting
Artikel 9 Opiumwet geeft de opsporingsambtenaren van artikel 8k Opiumwet bevoegdheden die verder gaan dan de gewone regels. Zij mogen bepaalde plaatsen en vervoermiddelen betreden, in bepaalde gevallen iemand aan de kleding onderzoeken, voorwerpen in beslag nemen en de uitlevering daarvan vorderen. Deze bevoegdheden staan niet op zichzelf: in drugszaken wordt ook, en vaak vooral, gewerkt met de bevoegdheden uit het Wetboek van Strafvordering, en artikel 9 Opiumwet voegt daar voor deze wet een aantal ruimere mogelijkheden aan toe. Elke bevoegdheid van dit artikel is aan een uitdrukkelijke voorwaarde gebonden.
Toegang tot vervoermiddelen en plaatsen
Het eerste lid geeft toegang, maar alleen voor zover dat redelijkerwijs nodig is voor de taak. Het gaat om twee categorieën. De eerste zijn vervoermiddelen, met inbegrip van de woongedeelten daarvan, waarvan bekend is of redelijkerwijs kan worden vermoed dat daarmee middelen van lijst I of II worden vervoerd of dat die daarin worden bewaard; hetzelfde geldt voor substanties uit een stofgroep van lijst IA en preparaten daarvan, waarbij de middelen die in artikel 2a Opiumwet, tweede lid, worden genoemd buiten deze omschrijving vallen. Volgens de Hoge Raad is dit geen algemene controlebevoegdheid: zonder die wetenschap of dat redelijke vermoeden mag een voertuig niet worden betreden.
De tweede categorie zijn plaatsen waar de wet wordt overtreden of waar dat redelijkerwijs kan worden vermoed. Er moet dus een aanwijzing zijn dat daar een strafbaar feit uit deze wet plaatsvindt, en daarbij telt ook een strafbare voorbereiding mee; zolang zo'n aanwijzing ontbreekt, biedt het artikel geen grond. Of het vermoeden redelijk is, hangt af van alle feiten samen. Een losse tip die niet is nagetrokken, weegt licht; een tip die door eigen waarnemingen van de politie wordt bevestigd, kan wel volstaan. Voor het binnentreden van een woning zonder toestemming van de bewoner gelden daarnaast de algemene regels, waaronder het vereiste van een schriftelijke machtiging.
Binnentreden is geen doorzoeken
Samen met de inbeslagnemingsbevoegdheid van het derde lid mogen de ambtenaren volgens vaste rechtspraak van de Hoge Raad de plaats betreden, daar zoekend rondkijken en voor de hand liggende voorwerpen in beslag nemen. Alles wat verder gaat, zoals iets openmaken, uit elkaar halen of wegschuiven om te zien wat erachter zit, is een doorzoeking. Daarvoor geeft de Opiumwet geen grondslag; een doorzoeking kan alleen volgens de regels en met de waarborgen van het Wetboek van Strafvordering. Voert de verdediging aan dat er in werkelijkheid is doorzocht, dan moet de rechter nagaan wat de ambtenaren ter plaatse feitelijk hebben gedaan en of dat de grens van zoekend rondkijken heeft overschreden.
Onderzoek aan de kleding en inbeslagneming
Het tweede lid staat toe dat iemand aan zijn kleding wordt onderzocht, maar stelt twee eisen. Hij moet worden verdacht van een feit dat deze wet als misdrijf strafbaar stelt, en tegen hem moeten ernstige bezwaren bestaan. Die laatste maatstaf is zwaarder dan een enkele verdenking: er moet een stevige aanwijzing zijn dat juist deze persoon het feit heeft begaan. Een aanhouding is, anders dan bij de vergelijkbare regeling in artikel 56 Sv, geen voorwaarde. Bij overtredingen bestaat deze bevoegdheid niet; daaronder valt het bezit van een kleine hoeveelheid van een middel van lijst II voor eigen gebruik, zoals hennep tot 30 gram. Voor een onderzoek aan of in het lichaam biedt dit artikel geen basis; daarvoor gelden de gewone regels van het Wetboek van Strafvordering, waaronder artikel 56 Sv.
Het derde lid maakt inbeslagneming van daarvoor vatbare voorwerpen te allen tijde mogelijk, en de ambtenaren kunnen vorderen dat zulke voorwerpen worden uitgeleverd. 'Te allen tijde' ziet alleen op het tijdstip: de bevoegdheid is niet beperkt tot bepaalde uren. Ook deze bevoegdheid dient de opsporing, zodat er een redelijk vermoeden moet zijn van een strafbaar feit uit deze wet. Naast de middelen zelf kunnen ook andere voorwerpen worden meegenomen, zoals een weegschaal of een telefoon die als bewijs kan dienen. De vordering tot uitlevering kan zich ook tot de verdachte richten, maar niet tot iemand die beroepshalve een verschoningsrecht heeft, zoals een advocaat of een arts. Wie de vordering niet opvolgt, maakt zich schuldig aan het niet voldoen aan een ambtelijk bevel, strafbaar in artikel 184 Sr. Wat er daarna met het beslag gebeurt, is in het Wetboek van Strafvordering geregeld; wie meent dat zijn eigendom ten onrechte is meegenomen, kan daarover bij de rechter klagen op grond van artikel 552a Sv.
Urineonderzoek bij binnenkomst of vertrek
Het vierde lid is smal omschreven. Het gaat om iemand die zojuist het Nederlandse grondgebied is binnengebracht of op het punt staat dat te verlaten, en die is aangehouden voor een misdrijf uit deze wet. De officier van justitie of de hulpofficier voor wie hij wordt geleid, of die hem zelf heeft aangehouden, kan dan vorderen dat hij meewerkt aan een urineonderzoek. Dat onderzoek is erop gericht vast te stellen of de bedoelde middelen of substanties in het lichaam aanwezig zijn. Buiten deze situatie geeft dit lid geen bevoegdheid. Ook hier is weigeren strafbaar op grond van artikel 184 Sr, en bij voldoende ernstige bezwaren kan dan alsnog een onderzoek in het lichaam worden bevolen (artikel 56, tweede lid, Sv).
Gegevens over beteelde percelen
Het vijfde lid regelt iets heel anders, namelijk de uitwisseling van gegevens. De minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit kan op verzoek gegevens verstrekken die landbouwers op grond van de Landbouwwet aanleveren over de toestand van hun percelen en over het gewas dat daarop komt. Het gaat daarbij om hennepteelt die krachtens artikel 3c Opiumwet is aangewezen, en de gegevens gaan naar opsporingsambtenaren als bedoeld in artikel 141 en artikel 142, eerste lid, onder a en b, Sv ten behoeve van de opsporing van feiten uit deze wet. Omdat het ook om persoonsgegevens kan gaan, is een uitdrukkelijke wettelijke grondslag nodig; die staat hier.
In de praktijk
Voor wie met een controle te maken krijgt, is de kernvraag steeds of aan de voorwaarde is voldaan: was de toegang redelijkerwijs nodig, bestonden er ernstige bezwaren, is er niet meer gedaan dan zoekend rondkijken, ging het om de situatie die het vierde lid beschrijft? Die vragen komen later bij de rechter aan de orde, die dan beoordeelt of aan een vormverzuim een gevolg moet worden verbonden (artikel 359a Sv); ter plaatse is discussie zelden zinvol. Wie is aangehouden, kan zich laten bijstaan door een advocaat en hoeft geen verklaring af te leggen.
Redactionele toelichting .
Geen juridisch advies.
Relevante jurisprudentie
Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.
-
Mag de politie na binnentreden de plaats ook doorzoeken?
Nee. De Hoge Raad stelt voorop dat de bevoegdheid om een plaats te betreden om iets in beslag te nemen ook het recht geeft daar zoekend rond te kijken en voor de hand liggende voorwerpen mee te nemen, maar niet verder gaat dan dat; wat verder gaat is doorzoeken, waarvoor andere bevoegdheden gelden. Dat geldt ook voor de betredingsbevoegdheid van het eerste lid van artikel 9. Het openen van een oven was in dit geval geen doorzoeking, omdat de verbalisant toen al met het oog had gezien wat hij in beslag wilde nemen. Het beroep wordt verworpen; de redelijke termijn is overschreden zonder gevolg.
-
Kan een anonieme melding een verdenking opleveren?
De Hoge Raad aanvaardt als juist dat een verdenking van overtreding van de Opiumwet kan worden aangenomen op grond van anoniem aan de politie verstrekte informatie, en dat het bij een melding via Meld Misdaad Anoniem doorgaans gewenst is dat die informatie zo mogelijk nader wordt onderzocht. Nader onderzoek is dus niet in alle gevallen vereist. Het hof had echter wel geoordeeld dat verificatie hier nodig was en tegelijk dat het ontbreken daarvan het binnentreden niet onrechtmatig maakte; dat is niet zonder meer begrijpelijk. De Hoge Raad vernietigt de uitspraak en wijst de zaak terug.
-
Zijn eerdere drugsantecedenten genoeg voor ernstige bezwaren?
Nee. Het tweede lid van artikel 9 staat onderzoek aan de kleding alleen toe als er ernstige bezwaren bestaan tegen iemand die wordt verdacht van een misdrijf uit de Opiumwet. De Hoge Raad oordeelt dat het enkele feit dat iemand antecedenten op het gebied van de Opiumwet heeft, nog geen ernstige bezwaren in de zin van die bepaling oplevert; de verbalisanten waren dus niet bevoegd de kleding te onderzoeken. Dat levert een onherstelbaar vormverzuim op, maar leidt hier niet tot bewijsuitsluiting. Het beroep wordt verworpen.
-
Moet de politie het voorwerp eerst hebben gezien?
Volgens de Hoge Raad vindt de opvatting dat opsporingsambtenaren al voor de inbeslagneming door eigen waarneming moeten hebben vastgesteld dat de verdachte een voor inbeslagneming vatbaar voorwerp in zijn handen had, geen steun in de tekst van de wet of in de wetsgeschiedenis; die opvatting is onjuist. Het hof had daarnaast geoordeeld dat de opsporingsambtenaren de verdachte niet mochten stoppen en zijn handen niet mochten vastpakken om het voorwerp in beslag te nemen. Dat oordeel berust volgens de Hoge Raad op een onjuiste rechtsopvatting of is niet begrijpelijk, gelet op zijn eerdere beslissing dat de bevoegdheid tot inbeslagneming ook het desnoods met proportioneel geweld openen van de vuist van de betrokkene omvat. De Hoge Raad vernietigt de uitspraak gedeeltelijk en wijst de zaak in zoverre terug.
-
Moet de cautie worden gegeven voor een vordering tot uitlevering?
Nee. De Hoge Raad oordeelt dat aan een vordering tot uitlevering van verdovende middelen niet de mededeling hoeft vooraf te gaan dat de verdachte niet tot antwoorden verplicht is. Zo'n vordering geldt namelijk niet als een vraag naar de betrokkenheid bij een strafbaar feit. Ook mag de opsporingsambtenaar zijn vordering toelichten, en die toelichting mag in vragende vorm worden gegeven. Het beroep wordt verworpen.
Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.