Artikel 2 Opiumwet: Het verbod op middelen van lijst I

Artikel 2 Opiumwet bevat het kernverbod voor de zwaarste categorie van de wet: de middelen die op lijst I staan en de middelen die de minister met spoed heeft aangewezen op grond van artikel 3a Opiumwet, vijfde lid. Het artikel somt vier groepen gedragingen op, aangeduid met de letters A tot en met D. Elke gedraging is een zelfstandig verbod; er hoeft dus geen sprake te zijn van handel voordat iemand in strijd met dit artikel handelt.

De verboden gedragingen

• Onder A — het middel het Nederlandse grondgebied in of uit brengen. Artikel 1 Opiumwet rekent daar ook de verpakking en de handelingen na binnenkomst toe, zoals ontvangst, opslag en doorgifte.
• Onder B — de keten van teelt en bewerking tot en met de afzet: telen, bereiden, bewerken en verwerken, en daarnaast verkopen, afleveren, verstrekken en vervoeren. Verstrekken vereist geen betaling; ook het gratis doorgeven aan een ander valt eronder. Ook verkopen heeft hier een ruimere betekenis dan in het dagelijks leven of het contractenrecht: een ruil of een afspraak waarbij geen geld wordt betaald, kan er al onder vallen.
• Onder C — het aanwezig hebben van het middel.

- Onder D — het vervaardigen, waaronder de wet ook raffineren en omzetten begrijpt.

Wat aanwezig hebben betekent

Aanwezig hebben is niet hetzelfde als eigendom. Volgens vaste rechtspraak van de Hoge Raad gaat het erom of het middel zich in de machtssfeer van de verdachte bevindt; dat het van hem is of dat hij er zeggenschap over heeft, is niet nodig. Aan de andere kant is het enkele weten dat er ergens drugs liggen op zichzelf niet genoeg om iemand als degene aan te merken die ze aanwezig heeft. In de praktijk is dit het punt waarop verweren zich vaak concentreren, bijvoorbeeld bij een gedeelde woning, een geleende auto of een pakket dat op een adres wordt bezorgd.

Opzet: misdrijf of overtreding

Of een verboden gedraging een misdrijf of een overtreding is, staat niet in dit artikel maar volgt uit artikel 10 Opiumwet en artikel 13 Opiumwet. De scheidslijn is het opzet.

• Met opzet — dan is het een misdrijf. Voorwaardelijk opzet is voldoende: wie bewust de aanmerkelijke kans aanvaardt dat hij met drugs te maken heeft, handelt opzettelijk. In drugszaken komt die redenering vaak voor, bijvoorbeeld bij iemand die tegen een opvallend hoge vergoeding een dichtgeplakte doos voor een onbekende bezorgt zonder te vragen wat erin zit.
• Zonder opzet — dan is het een overtreding. Schuld hoeft daarvoor niet te worden bewezen; de verdachte ontloopt straf alleen als hem werkelijk niets te verwijten valt (afwezigheid van alle schuld).

Wordt de opzettelijke variant ten laste gelegd, dan geldt de niet-opzettelijke variant als daarin begrepen.

Lijst I en de rest van het stelsel

Dit artikel bepaalt zelf niet welke middelen op lijst I staan; die lijst hoort bij de wet en wordt gewijzigd langs de weg van artikel 3a Opiumwet. Voor middelen van lijst II geldt een eigen verbod in artikel 3 Opiumwet, met dezelfde soort gedragingen maar een andere plaats in het sanctiestelsel. Voor hele stofgroepen bestaat het verbod van artikel 2a Opiumwet. De strafbedreiging staat niet hier maar in de strafbepalingen verderop in de wet, waarbij het verschil tussen de lijsten zwaar meeweegt.

Uitzonderingen

Het verbod is niet absoluut. Op grond van artikel 3c Opiumwet kunnen middelen en toepassingen worden aangewezen waarvoor het verbod geheel of gedeeltelijk niet geldt, en verderop kent de wet een stelsel van ontheffingen en van regels voor het voorschrijven en afleveren van aangewezen middelen. Zonder zo'n grondslag blijft de gedraging verboden, ook als het motief medisch of onderzoeksmatig van aard is.

In de praktijk

Wie wordt aangehouden, krijgt meestal één of enkele van de gedragingen onder A tot en met D verweten. Voor de beoordeling maakt het uit welke: aanwezig hebben en verkopen leiden tot verschillende bewijsvragen en tot een verschillende waardering van de ernst. Naast het strafrecht kunnen er bestuursrechtelijke gevolgen zijn, zoals de sluiting van een pand waarin middelen worden aangetroffen; die bevoegdheid van de burgemeester is elders in deze wet geregeld en staat los van de strafzaak.