Het is verboden een middel als bedoeld in de bij deze wet behorende lijst II dan wel aangewezen krachtens artikel 3a, vijfde lid: A. binnen of buiten het grondgebied van Nederland te brengen; B. te telen, te bereiden, te bewerken, te verwerken, te verkopen, af te leveren, te verstrekken of te vervoeren; C. aanwezig te hebben; D. te vervaardigen.
Artikel 3 Opiumwet: Het verbod op middelen van lijst II
Het verbod op middelen van lijst II
Wettekst
Toelichting
Artikel 3 Opiumwet bevat het verbod voor de middelen van lijst II en voor middelen die met spoed zijn aangewezen op grond van artikel 3a Opiumwet, vijfde lid. De opsomming van gedragingen is gelijk aan die van artikel 2 Opiumwet: het gaat om in- en uitvoer, om de keten van telen, bereiden, bewerken en verwerken, om verkopen, afleveren, verstrekken en vervoeren, om aanwezig hebben en om vervaardigen. Het verschil met artikel 2 Opiumwet zit dus niet in wat verboden is, maar in welke middelen het betreft.
Waarom de wet twee lijsten kent
De Opiumwet deelt de middelen in twee groepen in. Die indeling werkt niet door in de omschrijving van het verbod, maar wel in de strafbepalingen verderop in de wet, die voor de twee categorieën verschillende sancties kennen. Ook in de opsporing en in het vervolgingsbeleid vertaalt het onderscheid zich in een andere aanpak. Voor de vraag of een gedraging verboden is, maakt de lijst geen verschil: beide verboden gelden onverkort.
De gedragingen kort langs
- In- en uitvoer — met de ruime betekenis van artikel 1 Opiumwet, waaronder ook de ontvangst en doorgifte van een binnengebrachte zending valt.
- Telen en bewerken — teelt is uitdrukkelijk in het verbod opgenomen, wat dit artikel de grondslag maakt voor zaken over hennepkwekerijen. Het begrip is breed: het dekt niet alleen het kweken zelf, maar de hele keten tot en met het afleveren van de oogst. Wie alleen nog voorbereidingen treft en nog niets heeft geplant, teelt volgens de Hoge Raad echter nog niet; ook van een poging tot telen is dan geen sprake.
- Afzet — verkopen, afleveren, verstrekken en vervoeren, ook zonder tegenprestatie.
- Aanwezig hebben — het middel moet zich in de machtssfeer van de verdachte bevinden; eigendom of zeggenschap is niet nodig, maar het enkele weten dat er ergens drugs liggen is niet genoeg. Zie daarover verder bij artikel 2 Opiumwet.
Wie een middel gebruikt, heeft het daarmee nog niet in de zin van de wet aanwezig. Het gebruik zelf is in de Opiumwet niet strafbaar gesteld, en het begrip aanwezig hebben is niet bedoeld om dat alsnog te doen.
Eigen gebruik en gedoogbeleid
De verbodsbepaling zelf maakt geen uitzondering voor een kleine hoeveelheid voor eigen gebruik: ook dan is het aanwezig hebben verboden. Wel maakt de wet in de strafbepaling verschil. Gaat het om ten hoogste 30 gram hennep of hasjiesj, of om een geringe hoeveelheid voor eigen gebruik van een ander middel van lijst II, dan is het aanwezig hebben, vervaardigen of verstrekken volgens artikel 11 Opiumwet geen misdrijf maar een overtreding. Het gedrag blijft dus strafbaar; alleen de zwaarte van het feit verandert. Voor de in- en uitvoer van hennep en hasjiesj geldt die verzachting niet. Wat er in de praktijk verder mee gebeurt, wordt bepaald door het vervolgingsbeleid van het Openbaar Ministerie, dat aan bezit voor eigen gebruik en aan de teelt van een paar planten een andere prioriteit geeft dan aan handel of bedrijfsmatige teelt. Dat beleid geeft geen recht; het is geen wettelijke uitzondering en kan worden gewijzigd. De verkoop vanuit gedoogde verkooppunten berust eveneens op beleid en op voorwaarden die door het bestuur worden gesteld, niet op een uitzondering in dit artikel.
Afbakening
Voor middelen van lijst I geldt artikel 2 Opiumwet, voor stofgroepen van lijst IA artikel 2a Opiumwet. Welke middelen op lijst II staan en hoe die lijst verandert, volgt uit artikel 3a Opiumwet. Uitzonderingen op het verbod kunnen worden gemaakt op grond van artikel 3c Opiumwet, en voor het voorschrijven en afleveren van aangewezen middelen kent de wet aparte bepalingen.
In de praktijk
Naast de strafzaak spelen vaak andere gevolgen. Wordt in een huurwoning een kweeklocatie aangetroffen, dan kan de verhuurder de huurovereenkomst willen beëindigen, en de burgemeester kan op grond van een andere bepaling van deze wet tot sluiting van het pand overgaan. Die trajecten lopen naast elkaar en kennen elk hun eigen maatstaf, zodat een sepot in de strafzaak niet betekent dat de bestuurlijke of civiele gevolgen uitblijven.
Redactionele toelichting .
Geen juridisch advies.
Relevante jurisprudentie
Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.
-
Wanneer is drugsbezit misdrijf en wanneer overtreding?
De Hoge Raad zet uiteen wat het verbod om een middel aanwezig te hebben vraagt: iemand heeft het middel aanwezig zodra hij er feitelijke macht over heeft en erover kan beschikken. De drugs hoeven daarvoor niet dicht bij hem te liggen, en het hoeft niet vast te staan dat ze hem toebehoren of dat hij er formeel over mag beslissen. Dat aanwezig hebben is pas een misdrijf als opzet is tenlastegelegd en bewezen; anders blijft het een overtreding. De Hoge Raad verminderde hier alleen de duur van de gevangenisstraf en verwierp het beroep voor het overige.
-
Is er pas sprake van telen als het eindproduct verkocht is?
Het verbod om hennep te telen is niet pas overtreden wanneer het volledige productietraject is doorlopen. De Hoge Raad verwerpt de opvatting dat van telen alleen sprake is als alles van het opkweken van planten of stekken tot het afleveren van het eindproduct is afgerond; die opvatting is onjuist. Het cassatieberoep werd verworpen.
-
Wat betekent bewerken in het verbod van artikel 3?
Het woord bewerken heeft in dit verbod geen eigen technische betekenis: noch de wettekst noch de wetsgeschiedenis geeft daaraan een bijzondere inhoud, zodat het gewone taalgebruik beslist. Het mengen van hennepsoorten van uiteenlopende kwaliteit is daarom bewerken. Het verweer dat daarvoor een scheikundige verandering van de stof nodig is, kon het hof dus alleen verwerpen. Het beroep werd verworpen.
-
Kan noodtoestand het telen van cannabis rechtvaardigen?
De Hoge Raad stelt voorop dat uitzonderlijke omstandigheden in een afzonderlijk geval kunnen meebrengen dat juist de handelingen die artikel 3 verbiedt toch gerechtvaardigd zijn, namelijk als iemand moest kiezen tussen botsende plichten en belangen en het zwaarste daarvan heeft laten voorgaan. Heeft de wetgever voor die afweging zelf een voorziening getroffen, hier de mogelijkheid van een ontheffing voor geneeskundig gebruik van cannabis, dan is een beroep op noodtoestand niet uitgesloten, maar kan het alleen bij hoge uitzondering worden aanvaard. Het cassatieberoep van het openbaar ministerie tegen het ontslag van alle rechtsvervolging werd verworpen.
Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.