Artikel 5 Opiumwet: Uitzonderingen op de verboden voor de zorg

Artikel 5 Opiumwet haalt de reguliere zorg uit het bereik van de Opiumwetverboden. Wie beroepsmatig werkt met geneesmiddelen die onder lijst I of lijst II vallen, zou zonder deze bepaling dagelijks een strafbaar feit plegen. Het artikel wijst daarom groepen aan voor wie de verboden op onder meer bereiden, verkopen, afleveren, vervoeren en aanwezig hebben niet gelden, en het verbindt daar strikte voorwaarden aan.

Regels voor het afleveren blijven gelden

Het eerste lid begint met een opdracht aan de regering: bij algemene maatregel van bestuur worden voorschriften gegeven over het afleveren van de middelen die op grond van artikel 4 Opiumwet zijn aangewezen. Die regels gelden altijd. De uitzonderingen die daarna volgen, ontslaan een apotheker of arts dus niet van de plicht zich aan die afleverregels te houden.

Voor wie de verboden niet gelden

• Apothekers en apotheekhoudende artsen — voor middelen die op grond van artikel 4 Opiumwet, eerste lid, zijn aangewezen, alleen voor geneeskundige doeleinden en alleen binnen de normale uitoefening van hun beroep.
• Dierenartsen — voor de op grond van artikel 4 Opiumwet aangewezen middelen en uitsluitend voor diergeneeskundige doeleinden, en dan alleen voor verkopen, afleveren, verstrekken, vervoeren en aanwezig hebben; bereiden, bewerken en verwerken vallen voor hen niet onder de uitzondering.
• Aangewezen instellingen en personen — voor deze groep haalt het tweede lid alleen de verboden op verstrekken, vervoeren en aanwezig hebben weg; verkopen, afleveren en bereiden blijven ook voor hen verboden. Het gaat om instellingen die bij algemene maatregel van bestuur zijn aangewezen, en verder om degenen die de middelen nodig hebben voor de geneeskunst, de tandheelkunde of de diergeneeskunde, voor eigen geneeskundig gebruik, of omdat een wettelijk voorschrift hen verplicht een voorraad te houden.

Bij dat tweede lid gelden twee begrenzingen die makkelijk over het hoofd worden gezien. De uitzondering reikt niet verder dan de hoeveelheid die voor het genoemde doel nodig is, en de middelen moeten langs wettige weg zijn verkregen. Een voorraad die groter is dan het doel rechtvaardigt, of die uit het illegale circuit komt, valt er dus buiten.

Noodtoestand en vervoer in opdracht

Het derde lid is een noodvoorziening. Is een noodtoestand afgekondigd op grond van de Coördinatiewet uitzonderingstoestanden, dan kunnen bij koninklijk besluit ook andere instellingen of personen worden aangewezen voor wie de verboden op verstrekken, vervoeren en aanwezig hebben niet gelden. Die aanwijzing kan worden beperkt tot bepaalde gebieden en bepaalde middelen, er kunnen nadere voorschriften aan worden verbonden, en zij vervalt van rechtswege zodra de noodtoestand eindigt. Eerdere intrekking is ook mogelijk.

Het vierde lid regelt een praktisch punt. Wie middelen vervoert of daarvoor onder zich heeft in opdracht van iemand die tot dat vervoer bevoegd is, valt zelf ook buiten de verboden op vervoeren en aanwezig hebben. De bevoegdheid van de opdrachtgever dekt in zoverre degene die het werk uitvoert.

Afbakening

Artikel 5 Opiumwet werkt alleen binnen de lijnen die de wet zelf trekt. Wie geen beroepsbeoefenaar of aangewezen persoon is, kan zich er niet op beroepen en valt terug op de verboden van artikel 2 Opiumwet en artikel 3 Opiumwet. Wie buiten deze categorieën toch met de middelen wil werken, is aangewezen op een ontheffing op grond van artikel 6 Opiumwet. Artikel 3c Opiumwet kent daarnaast een aparte route waarmee middelen en toepassingen geheel of gedeeltelijk buiten een verbod kunnen worden gebracht.

In de praktijk

Voor de zorgverlener is de administratie het bewijs. Wordt bij een controle een voorraad aangetroffen, dan is de vraag of die past bij de beroepsuitoefening en of de herkomst klopt. Voor een patiënt met een voorgeschreven middel is vooral het tweede lid van belang: eigen geneeskundig gebruik is een erkende grond, mits het middel legaal is verkregen. Bij een aanhouding of een controle is het daarom verstandig meteen te melden dat het om voorgeschreven medicatie gaat en dat te laten verifiëren.