Artikel 4 Opiumwet: Voorschrijven op recept en receptvervalsing

Artikel 4 Opiumwet gaat over de plaats van middelen van lijst I en lijst II in de geneeskunde. Het uitgangspunt is een verbod: zo'n middel mag niet op recept worden voorgeschreven. Alleen wanneer een middel daarvoor uitdrukkelijk is aangewezen, mag dat wel. Daarnaast regelt het artikel hoe zorgverleners en houders van een ontheffing deze middelen mogen bestellen, en verbiedt het dat iemand een onjuist of vervalst recept aanbiedt.

Aanwijzing als voorwaarde

De aanwijzing gebeurt bij algemene maatregel van bestuur en moet in het belang van de volksgezondheid zijn. Bij die maatregel kunnen ook eisen worden gesteld aan het recept zelf en aan het doel waarvoor het middel mag worden voorgeschreven. Een middel kan dus voor de ene toepassing wel en voor de andere niet beschikbaar zijn. Zonder aanwijzing blijft voorschrijven verboden, ook als een behandelaar het middel medisch zinvol acht.

De wet bouwt bij die aanwijzing twee waarborgen in. Zo'n maatregel treedt niet eerder in werking dan acht weken na de dag waarop het Staatsblad met de tekst is uitgegeven, en van de plaatsing wordt onverwijld mededeling gedaan aan beide Kamers der Staten-Generaal. Het parlement wordt dus geïnformeerd, en tussen bekendmaking en gelding zit een periode waarin de praktijk zich op de nieuwe situatie kan instellen.

Daarnaast bestaat een snellere route. In het belang van de volksgezondheid kan de minister bij ministeriële regeling een middel aanwijzen dat op recept mag worden voorgeschreven. Die mogelijkheid is gekoppeld aan de spoedaanwijzing van artikel 3a Opiumwet, vijfde lid: zij geldt zolang het middel ook op grond van die bepaling is aangewezen.

Het bestellen van de middelen

Het tweede lid maakt van bestellen een gereglementeerde handeling. Voor drie groepen gelden voorschriften die bij ministeriële regeling worden vastgesteld: beroepsbeoefenaren die onder de uitzondering van artikel 5 Opiumwet, eerste lid, vallen, instellingen en personen die zijn aangewezen op grond van het tweede en derde lid van dat artikel, en houders van een ontheffing als bedoeld in artikel 6 Opiumwet. De gedachte daarachter is dat elke bestelling herleidbaar blijft en dat de weg van een middel door de legale keten controleerbaar is.

Het valse recept

Het derde lid richt zich niet op de arts maar op degene die een middel wil krijgen. Verboden is het aanbieden van een vals of vervalst recept, en ook het aanbieden van een recept waarop een andere naam of een ander adres staat dan dat van de persoon voor wie het is uitgeschreven. Het gaat om het aanbieden zelf: of het middel daadwerkelijk is meegegeven, is voor de overtreding niet beslissend. Wordt een recept van iemand anders aangeboden dat echt is en niet is veranderd, dan is aan deze omschrijving niet voldaan.

Afbakening

Artikel 4 Opiumwet hoort bij het deel van de wet dat het legale verkeer regelt. Artikel 5 Opiumwet bepaalt voor wie de verboden niet gelden, artikel 6 Opiumwet regelt de ontheffing en artikel 8 Opiumwet de gronden daarvoor. Wie zonder enige grondslag met deze middelen handelt, komt niet bij artikel 4 Opiumwet uit maar bij de algemene verboden van artikel 2 Opiumwet en artikel 3 Opiumwet. Bij vervalsing van papieren kunnen naast de Opiumwet ook de valsheidsbepalingen van het Wetboek van Strafrecht in beeld komen.

In de praktijk

Voor een patiënt betekent dit artikel dat een apotheek navraag mag doen en een recept mag weigeren wanneer er twijfel is over de herkomst of de tenaamstelling. Wordt een vervalst recept aangeboden, dan volgt vaak aangifte en kan de politie tot aanhouding overgaan; de officier van justitie beslist daarna over vervolging. Wie merkt dat het verlangen naar een middel de eigen keuzes gaat sturen, kan daarover terecht bij de huisarts of bij de verslavingszorg. Dat is een medisch traject en staat los van de strafrechtelijke afhandeling.