Artikel 3c Opiumwet: Uitzonderingen en nadere regels bij maatregel van bestuur

Artikel 3c Opiumwet geeft de regering twee bevoegdheden die het strenge stelsel van de verbodsbepalingen werkbaar maken. Bij algemene maatregel van bestuur kunnen middelen en toepassingen worden aangewezen waarvoor een verbod uit artikel 2 Opiumwet, artikel 2a Opiumwet, eerste lid, of artikel 3 Opiumwet geheel of gedeeltelijk niet geldt. Daarnaast kunnen bij zo'n maatregel regels worden gesteld over middelen van lijst I of lijst II om de verdragen na te leven of misbruik te voorkomen.

Geheel of gedeeltelijk buiten werking

De eerste bevoegdheid werkt met twee knoppen. De aanwijzing kan zien op een middel, maar ook op een toepassing daarvan, en zij kan het verbod volledig opzijzetten of slechts voor een deel. Zo kan bijvoorbeeld één schakel uit de keten worden vrijgegeven terwijl de rest verboden blijft. Dat maakt maatwerk mogelijk voor de zorg, voor de farmaceutische productie en voor onderzoek, zonder dat het algemene verbod hoeft te worden opgegeven.

• Naar middel — de aanwijzing betreft een bepaald middel.
• Naar toepassing — de aanwijzing betreft het gebruik of de context, zodat hetzelfde middel buiten die context verboden blijft.

- Geheel of ten dele — het verbod kan volledig of gedeeltelijk buiten toepassing worden gelaten.

Regels tegen misbruik

De tweede bevoegdheid gaat de andere kant op. Zij maakt het mogelijk juist extra regels te stellen voor middelen van lijst I of II, met twee doelen: verzekeren dat het Enkelvoudig Verdrag en het Psychotrope Stoffen Verdrag worden nageleefd, en misbruik van die middelen voorkomen. Denk aan voorschriften over administratie, opslag, vervoer en verantwoording binnen de legale keten. Zulke regels binden de partijen die legaal met deze middelen werken.

Verhouding tot de rest van de wet

Dit artikel bevat zelf geen verbod en wijst zelf niets aan; het is een delegatiebepaling. Welke middelen op de lijsten staan, volgt uit artikel 3a Opiumwet en artikel 3aa Opiumwet. Voor het voorschrijven op recept en voor het afleveren van aangewezen middelen kent de wet afzonderlijke bepalingen, en verderop staat een stelsel van ontheffingen voor wie beroepsmatig met deze middelen moet omgaan. Artikel 3c Opiumwet is de schakel die dat alles mogelijk maakt.

Een voorbeeld

Een onderzoeksinstelling wil met een middel van lijst I werken. Dat mag niet omdat het onderzoek nuttig is; het mag alleen als er een grondslag bestaat die het verbod voor die toepassing opzijzet of als er een ontheffing is verleend. Ontbreekt die grondslag, dan levert het aanwezig hebben in het laboratorium een overtreding van artikel 2 Opiumwet op, hoe legitiem het doel ook is.

In de praktijk

Voor apotheken, ziekenhuizen, fabrikanten en onderzoekers is dit artikel het vertrekpunt bij de vraag of hun werk binnen de wet valt. Het antwoord staat vrijwel nooit in de Opiumwet zelf, maar in de maatregel van bestuur die op dit artikel berust. Voor de burger verklaart het waarom een middel dat in het strafrecht verboden is, in de spreekkamer of de apotheek toch een legale plaats kan hebben.