Boek 7a Artikel 1684 (7a:1684 BW)

Dit artikel biedt de uitweg voor de situatie waarin de samenwerking niet meer gaat maar opzeggen geen oplossing is. Iedere vennoot kan de rechter vragen de maatschap te ontbinden wegens gewichtige redenen. De rechter beoordeelt of die redenen er zijn, en kan aan de ontbinding voorwaarden verbinden. Wie in een maatschap voor bepaalde tijd zit die hij niet mag opzeggen, is vaak op deze route aangewezen.

Wat een gewichtige reden is

De wet omschrijft het begrip niet en geeft ook geen voorbeelden. Of een omstandigheid zwaar genoeg weegt om de maatschap te beëindigen, beoordeelt de rechter aan de hand van alle omstandigheden van het geval.

Geen terugwerkende kracht

Het tweede lid bepaalt uitdrukkelijk dat de ontbinding niet terugwerkt. Dat is voor de praktijk van groot belang: alles wat de maatschap tot dat moment heeft gedaan blijft in stand, de aangegane verplichtingen blijven bestaan en de winst en het verlies over de gelopen periode moeten gewoon worden verdeeld. Wat er na de ontbinding gebeurt, is de afwikkeling en verdeling van wat er is.

Voorwaarden en schadevergoeding

De rechter kan de vordering toewijzen onder voorwaarden die hij zelf stelt. Daarmee kan hij de gevolgen verzachten of de afwikkeling ordenen. Daarnaast kan hij een vennoot die is tekortgeschoten in zijn verplichtingen tot schadevergoeding veroordelen, met overeenkomstige toepassing van artikel 6:277 BW. Dat artikel gaat over de schade die een partij lijdt doordat de overeenkomst eindigt; de schadevergoeding komt dus naast de ontbinding en hangt af van een tekortkoming van de vennoot die wordt aangesproken. Het derde lid maakt duidelijk dat de algemene regeling over ontbinding wegens tekortkoming uit Boek 6 op de maatschap niet van toepassing is: voor deze overeenkomst is dit artikel de route.

Een voorbeeld

Twee vennoten hebben een maatschap voor tien jaar aangegaan om een zorgpraktijk op te bouwen; opzeggen is niet bedongen. Na drie jaar blijkt dat een van hen structureel patiënten doorverwijst naar een eigen nevenpraktijk en de opbrengst daarvan buiten de boeken houdt. De ander kan de rechter vragen de maatschap te ontbinden. Doet de rechter dat, dan blijft alles wat tot dan toe is verricht overeind, maar houdt de samenwerking op en kan de tekortschietende vennoot tot vergoeding van de schade worden veroordeeld.

In de praktijk

Een vordering tot ontbinding vraagt om onderbouwing: schriftelijke waarschuwingen, cijfers, notulen en een reconstructie van wat er is misgegaan. Hoe eerder dat materiaal wordt verzameld, hoe vollediger het beeld dat de rechter krijgt. Intussen loopt de maatschap door en blijft het gezamenlijke vermogen aan de gang van zaken blootgesteld.