Boek 7a Artikel 1655 (7a:1655 BW)

Dit artikel geeft de omschrijving van de maatschap. Het gaat om een overeenkomst tussen twee of meer personen die afspreken elk iets samen te brengen, met de bedoeling het voordeel dat daaruit voortkomt onderling te verdelen. Meer eisen stelt de wet niet: geen notariële akte, geen inschrijving in een register, geen minimumkapitaal. Wie met een collega afspreekt voor gezamenlijke rekening te gaan werken en de opbrengst te delen, zit al in een maatschap, ook als niemand dat woord ooit in de mond heeft genomen.

De drie bestanddelen

De omschrijving valt uiteen in drie elementen. Je kunt ze bij elke samenwerking langslopen om te bepalen of je met een maatschap te maken hebt.

• Twee of meer personen. Een maatschap in je eentje bestaat niet. Er moeten ten minste twee partijen zijn; dat kunnen ook rechtspersonen zijn, bijvoorbeeld twee besloten vennootschappen die samen een praktijk voeren.
• Inbreng. Ieder brengt iets in de gemeenschap. Wat daarvoor in aanmerking komt, staat in artikel 7A:1662 BW: geld, een goed, het genot van een goed of arbeid. De inbreng hoeft niet gelijk te zijn en hoeft ook niet in geld te worden gewaardeerd.

- Delen van het voordeel. De samenwerking moet erop gericht zijn dat de deelnemers samen beter worden van wat zij ondernemen. Ontbreekt dat gedeelde oogmerk, dan is er wel een afspraak, maar geen maatschap.

Waarom de omschrijving ertoe doet

Omdat een maatschap vormvrij ontstaat, is de vraag of aan de omschrijving is voldaan zelden theoretisch. Zij komt meestal pas op tafel als het misgaat: een schuldeiser klopt aan, de samenwerking loopt stuk, of iemand wil weg. Luidt het antwoord dat er een maatschap is, dan gelden meteen de regels van deze titel: over het beheer (artikel 7A:1676 BW), over de verdeling van winst en verlies (artikel 7A:1670 BW), over aansprakelijkheid tegenover derden (artikel 7A:1679 BW) en over het einde van de samenwerking (artikel 7A:1683 BW).

Een voorbeeld

Twee fysiotherapeuten huren samen een pand, kopen samen de apparatuur en behandelen ieder hun eigen patiënten. Zij factureren onder één naam en verdelen wat er onder de streep overblijft half om half. Op papier is nooit iets vastgelegd. Toch is aan alle drie de elementen voldaan: er zijn twee partijen, ieder brengt geld en arbeid in, en het voordeel wordt gedeeld. Als een van beiden wil vertrekken, gelden de regels van deze titel — niet de losse afspraken waarvan zij dachten dat die er wel waren.

Wat geen maatschap is

Niet elke samenwerking haalt de omschrijving. Bij een verband waarin de deelnemers alleen kosten delen — een pand, een receptie, een boekhouder — moet per geval worden nagegaan of aan de drie elementen is voldaan: brengen zij iets in gemeenschap, en is hun samenwerking gericht op een voordeel dat zij onderling verdelen? De wettekst geeft daarvoor geen aparte regel; het hangt af van de afspraken en de omstandigheden.

In de praktijk

Loop bij twijfel de drie elementen na en leg daarna vast wat je bedoelt. Een schriftelijke overeenkomst is voor het bestaan van de maatschap niet nodig, maar zonder afspraken over inbreng, winstverdeling, beheer en opzegging vult de wet die zelf in. Wie die punten aan het begin regelt, weet waar hij aan toe is als de samenwerking later eindigt of onder druk komt te staan.