Boek 7a Artikel 1788 (7a:1788 BW)

Dit artikel bevat de uitzondering op artikel 7A:1787 BW. Heeft de uitlener de zaak zelf nodig wegens dringende en onverwacht opgekomen redenen, dan kan de rechter de lener naar de omstandigheden verplichten haar terug te geven. Dat kan tijdens een afgesproken looptijd, maar net zo goed wanneer geen termijn is afgesproken en de behoefte van de lener nog voortduurt. Het is dus geen recht dat de uitlener zelf kan uitoefenen: hij kan de zaak niet eenvoudig komen ophalen, maar moet de weg naar de rechter bewandelen.

De drie eisen

Uit de tekst volgen drie voorwaarden die alle drie moeten zijn vervuld. De redenen moeten dringend zijn, zij moeten onverwacht zijn opgekomen, en de uitlener moet de zaak werkelijk zelf nodig hebben. Een uitlener die vooraf kon voorzien dat hij de zaak zou missen, of die haar liever aan een ander wil uitlenen, komt er niet. Het gaat om een situatie die na het uitlenen is ontstaan en die geen uitstel duldt.

De rechter weegt af

Het artikel geeft de rechter uitdrukkelijk ruimte om naar de omstandigheden te oordelen. Aan beide kanten staan belangen: de uitlener die met zijn eigen zaak in de knel zit, en de lener die op de afspraak vertrouwde en zijn werk erop heeft ingericht. De uitkomst kan dus ook zijn dat teruggave wordt bevolen op een iets later moment, of dat de vordering wordt afgewezen omdat de lener de zaak onmisbaar nodig heeft en de uitlener een alternatief heeft.

Waarom het langs de rechter loopt

Bruikleen is een gunst, maar wel een gunst waar de lener op mag rekenen. Als de uitlener eenzijdig zou kunnen terugkomen op zijn toezegging, zou de bescherming van artikel 7A:1787 BW weinig voorstellen. Door de beslissing bij de rechter te leggen, houdt de wet beide belangen in beeld. In de praktijk komt het zelden tot een procedure: de dreiging ervan, of eenvoudigweg een goed gesprek, lost de meeste van deze situaties op.

Een voorbeeld

Een hoveniersbedrijf leent zijn tweede versnipperaar voor drie maanden uit aan een collega. Zes weken later breekt de eigen machine van het bedrijf onherstelbaar en staat er een grote opdracht gepland waarvoor een versnipperaar onmisbaar is. Dat is een dringende en onverwachte reden. Of de collega de machine daadwerkelijk moet afstaan, hangt af van wat er bij hem op het spel staat: heeft hij zelf net een project ingepland dat zonder de machine stilvalt, dan kan de weging anders uitpakken.

In de praktijk

Wie een zaak uitleent die hij mogelijk zelf nodig krijgt, kan dat beter meteen regelen: spreek af dat de zaak binnen een korte termijn terug moet zijn als de uitlener haar nodig heeft. Dan is er geen rechter aan te pas te komen. Voor de lener is het verstandig om bij langdurige bruikleen een terugvaloptie te hebben, zodat een dergelijke terugvordering zijn werk niet stillegt.