Boek 7a Artikel 1781 (7a:1781 BW)

Dit artikel bevat de kernverplichting van de lener en bestaat uit twee delen. Hij moet voor de bewaring en het behoud van de zaak zorgen zoals een zorgvuldig en redelijk handelend persoon dat doet. En hij mag de zaak alleen gebruiken op de manier die bij haar aard past of die partijen hebben afgesproken. Alles wat daarbuiten valt, is voor zijn risico.

De maatstaf voor de zorg

De maatstaf is niet wat de lener zelf gewoon is te doen, maar wat van een zorgvuldig handelend persoon in die omstandigheden mag worden verwacht. Daar hoort bij dat je de zaak beschermt tegen weer, diefstal en beschadiging, dat je haar onderhoudt voor zover dat bij normaal gebruik hoort en dat je aan de bel trekt als er iets aan mankeert. De omstandigheden kleuren die norm: van iemand die een professioneel apparaat leent, mag meer worden verwacht dan van iemand die een tuinstoel meeneemt.

De grens van het toegestane gebruik

Het tweede lid begrenst waarvoor de zaak mag worden gebruikt. Is er niets afgesproken, dan is de aard van de zaak bepalend: met een personenauto ga je geen puin vervoeren, met een handzaag zaag je geen staal. Is er wel iets afgesproken, dan geldt die afspraak, ook als de zaak op zichzelf meer zou kunnen hebben. Gebruikt de lener de zaak toch anders, dan handelt hij in strijd met de overeenkomst en moet hij de schade vergoeden die uit dat afwijkende gebruik is voortgekomen. Een regel die het toeval zonder meer bij hem legt, staat in dit artikel niet; waar de wet dat wel wil, zegt zij het met zoveel woorden in de bepalingen die hierna volgen.

Verhouding tot de andere risicoregels

Deze bepaling staat aan het begin van een reeks. Artikel 7A:1782 BW wijst het verlies toe aan de lener die bij een ongeluk zijn eigen zaak spaarde ten koste van de geleende, artikel 7A:1783 BW legt het risico bij hem als de zaak bij het uitlenen op waarde is geschat, en artikel 7A:1784 BW haalt de gewone waardevermindering door normaal gebruik juist bij hem weg. Samen laten zij zien dat niet elke schade voor rekening van de lener komt, maar dat de speelruimte klein wordt zodra hij zich niet aan het afgesproken gebruik houdt.

Een voorbeeld

Een ondernemer leent een bestelbus van een collega voor een verhuizing binnen de stad. In plaats daarvan rijdt hij er zwaarbeladen mee naar Zuid-Frankrijk, waar de motor na duizenden kilometers oververhit raakt en het begeeft. Die schade komt voor zijn rekening, want zij komt juist voort uit de lange en zware rit waarvoor de bus niet was uitgeleend. Was de motor tijdens het ritje door de stad bezweken aan een sluimerend gebrek, dan lag het anders: van ongeoorloofd gebruik of van een tekortschietende zorg is dan geen sprake.

In de praktijk

Voor de lener: gebruik het geleende waarvoor het bedoeld is, meld schade meteen en geef de zaak niet zonder overleg door aan een ander. Voor de uitlener: spreek het gebruik uit — waarvoor, waar en hoe lang — want zonder afspraak wordt teruggevallen op de aard van de zaak, en daarover verschillen mensen achteraf verrassend vaak van mening.